ТАРЫХЫЙ ЖЕҢИШ: КЫРГЫЗ ФИЗИКТЕРИ КОЛУМБИЯДА РЕКОРД КОЙДУ!

Кыргызстандын билим берүү тарыхында жаңы барак ачылды. Колумбиянын Букараманга шаарында 2026-жылдын 4-июлунан 12-июлуна чейин өткөн физика боюнча 56-эл аралык олимпиадада (IPhO 2026) биздин мектеп окуучулары болуп көрбөгөндөй улуу жеңишке жетишти. Бул жөн гана кезектеги ийгилик эмес, бул — улуттук курама команданын бүтүндөй тарыхындагы эң мыкты, рекорддук көрсөткүч!

Бул билим жарышы — дүйнө жүзүндөгү мектеп окуучулары үчүн физика багыты боюнча эң абройлуу, эң татаал интеллектуалдык таймаш болуп эсептелет. 1967-жылы Польшанын Варшава шаарында алгач ирет уюштурулган бул глобалдык олимпиада жыл сайын өткөрүлүп келет. Быйылкы 56-ирет уюштурулган мелдешке дүйнөнүн 87 мамлекетинен 381 мыкты окуучу катышып, күч сынашты.

19 жыл күткөн күмүш жана медалдардын «жамгыры»

Иш-чаранын салттуу эрежесине ылайык, мында бардык катышуучулар эмес, эң жогорку упай топтогон чектүү гана окуучулар медаль жана ардак грамоталар менен сыйланышат. Мына ушундай катаал шартта өлкө намысын коргоп барган Кыргызстандын 5 окуучусу тең сыйлыкка татыды — алардын төртөө медаль тагынса, бирөө ардак грамота алды.

Эң башкы тарыхый сенсация — Темирхан Салиевдин канжыгасына байланган күмүш медаль болду. Бул Кыргызстан үчүн акыркы 19 жылдан берки алгачкы күмүш байге! Жеңиштин баасын түшүнүү үчүн артка кылчайсак: мындан туура 19 жыл мурун, тагыраагы 2007-жылы Максим Степаненко өлкөгө күмүш медаль алып келген болчу. Темирхан Салиев өлкө тарыхындагы үчүнчү гана күмүш медалдын ээси болуп калды.

Бир эле олимпиадада 4 медаль алуу — улуттук кураманын абсолюттук рекорду. Буга чейин Кыргызстан бир олимпиадада эч качан экиден ашык медаль ала алган эмес.

Эл аралык аренада өлкө намысын коргогон каармандарыбыз:

Улуттук курама команданын жетекчилери:

Команда жетекчиси: Чынтемир Сабыров

Жетекчинин орун басары: Андрей Сидоренко

Бул жеңиштин улуттук масштабдагы ордун тереңирээк түшүнүү үчүн расмий статистикага көз жүгүртөлү. Колумбиядагы олимпиада башталганга чейин Кыргызстан өзүнүн бүткүл катышуу тарыхында 2 күмүш, 14 бронза медаль жана 26 ардак грамотага ээ болчу. Букараманга шаарындагы ийгиликтен кийин жалпы статистика төмөнкүдөй кооздолду:

• 3 күмүш медаль
• 17 бронза медаль
• 27 ардак грамота

Демек, ушул курамдын Колумбиядан алып келген 4 медалы — Кыргызстандын IPhO олимпиадаларындагы бүткүл медаль тарыхынын 20 пайызын (ар бир бешинчи медалды) түзөт!

Учурда уюштуруучулар бардык 87 өлкөнүн расмий жыйынтык таблицасын жана жеке рейтингдердин толук тизмесин жарыялай элек («Results will be added once they are published on the official website»). Бирок тастыкталган алдын ала маалыматтар боюнча, 2026-жылы дүйнөлүк биринчи орунду курамындагы 5 окуучусу тең алтын медаль алган 6 мамлекет бөлүштү:

1. Кытай — 5 алтын
2. Индия — 5 алтын
3. Казакстан — 5 алтын
4. Россия — 5 алтын
5. Түштүк Корея — 5 алтын
6. Тайвань — 5 алтын
7. Вьетнам — 4 алтын, 1 күмүш (бул Вьетнам тарыхындагы эң мыкты көрсөткүч)

Акыркы үч жылдын динамикасын карасак, өлкөдө физика илимине болгон ыкшоо мамиле артта калып, кескин секирик башталганын байкайбыз. Бул кокустук эмес, максаттуу уюштурулган улуттук тандап алуунун жана окуучуларды теориялык, эксперименталдык физика боюнча системдүү даярдоонун түз жемиши:

• IPhO 2024: 1 медаль
• IPhO 2025: 2 медаль
• IPhO 2026: 4 медаль

Мурда эл аралык аренада ушундай ийгилик жараткан окуучулар үчүн мамлекеттик деңгээлде туруктуу, бирдиктүү акчалай сыйлыктар каралган эмес. Мамлекет болгону авиабилеттерди, уюштуруу төлөмдөрүн (взнос) каржылоо менен гана чектелип , кошумча акчалай сыйлыктар Президенттин же демөөрчүлөрдүн өзүнчө чечими менен кээде гана берилип келет.

Олимпиадалык даярдоонун сапатын көтөрүү максатында, 2026-жылдан тарта эл аралык олимпиадалардын жеңүүчүлөрүн даярдаган мамлекеттик жана муниципалдык мектептердин мугалимдерине/машыктыруучуларына да ири өлчөмдөгү бир жолку мамлекеттик сыйлыктар бекитилди:

• 1-орун (Алтын медаль) үчүн: 500 000 сом
• 2-орун (Күмүш медаль) үчүн: 300 000 сом
• 3-орун (Коло медаль) үчүн: 200 000 сом

Белгилей кетчү жагдай, практикада олимпиадалык борборлордун машыктыруучулары дагы чоң салым кошот. Сыйлык расмий даярдоочу катары көрсөтүлгөн маалыматтарга ылайык укуктуу адиске берилет. Мындан сырткары, улуттук деңгээлдеги Республикалык олимпиаданын IV этабында байгелүү орун алган окуучулардын мугалимдерине ай сайын негизги айлыгына кошумча (1-орунга 10 000 сом, 2-орунга 7 000 сом, 3-орунга 5 000 сом) төлөнүп келет.

19 жылдан кийинки улуттук билим берүүдөгү алгачкы күмүш, рекорддук 4 медаль жана бүткүл команданын жүзү жарык, сыйлык менен кайткандыгы Кыргызстанда олимпиадалык кыймыл жана өзгөчө физика илими таптакыр жаңы, сапаттуу деңгээлге чыкканын айгинеледи. Бул улуттук билим берүү тармагындагы, тагыраагы Агартуу министрлигинин алкагындагы ички реформалардын жана туура түзүлгөн багыттын жемиши.

Бүгүн биз жаш генийлерибиздин өжөрлүгү, ата-энелердин үмүтү, мугалимдердин төккөн маңдайы менен сыймыктанабыз. Бул балдар — эгемен өлкөнүн интеллектуалдык келечегинин тирүү далили! Азаматсыңар, жаш физиктер! Мекенибиз силер менен сыймыктанат!

Нурлан КЫДЫКОВ, «Кут Билим»