КЫТАЙ ЭЛ РЕСПУБЛИКАСЫ: ИЗИЛДӨӨ, ТААНУУ ЖАНА КЫЗЫГУУ

Мугалим: Кылычбек кызы Нурзада
Мектеп: Бишкек шаарындагы №21 жалпы орто билим берүү мектеби
Предмети: Мен жана дүйнө
Классы: 4-класс

Сабактын тиби: Жаңы билимди өздөштүрүү
Сабактын формасы: Топтук жана жекече иштөө
Сабактын ыкмалары: 5E модели, көрсөтмөлүү, практикалык, изилдөө, талкуу, өз алдынча иштөө
Сабактын жабдылышы: Кытайдын картасы, желеги, сүрөттөр, видео, 3D-презентация, маалыматтык карточкалар, ватман, маркерлер, баалоо үчүн шарттуу кытай юандары.

Сабактын максаттары

1. Билим берүүчүлүк максаты:
Окуучулар Кытай Эл Республикасы, анын географиялык жайгашуусу, тарыхы, тили жана маданияты жөнүндө маалымат алышат.

Көрсөткүчтөрү:

• Кытайдын картадагы ордун көрсөтө алышат.
• Кытай элинин маданияты жана салттары жөнүндө айтып беришет.
• Өлкөнүн өзгөчөлүктөрүн мисалдар менен түшүндүрүшөт.

2. Өнүктүрүүчүлүк максаты:
Окуучулардын маалымат издөө, салыштыруу, талдоо, ой жүгүртүү, суроолорго жооп берүү жана өз оюн оозеки билдирүү көндүмдөрүн өнүктүрүү.

Көрсөткүчтөрү:

• Берилген тапшырмаларды аткарууда алган билимдерин пайдаланышат.
• Топто кызматташып, маалыматтарды талкуулашат.
• Өз алдынча суроо түзүп, ага жооп издөөгө аракеттенишет.
• Изилдеген маалыматтарын класска айтып беришет.

3. Тарбия берүүчүлүк максаты:
Окуучуларды башка элдердин маданиятын, тилин, каада-салтын жана диний өзгөчөлүктөрүн урматтоого, улуттар аралык достукту жана ынтымакты баалоого тарбиялоо.

Көрсөткүчтөрү:

• Башка элдердин өзгөчөлүктөрүнө урмат-сый менен мамиле кылышат.
• Топтук иштерде бири-бирин угуп, кызматташышат.
• Элдердин ортосундагы достуктун маанисин түшүндүрүшөт.

Күтүлүүчү натыйжалар. Сабактын аягында окуучулар:

• Кытай Эл Республикасы жөнүндө негизги маалыматтарды айтып бере алышат;
• Кытайдын маданиятына жана күнүмдүк турмушуна байланыштуу мисалдарды келтиришет;
• Кытай менен Кыргызстандын байланыштары жөнүндө маалымат беришет;
• топто иштеп, өз ойлорун билдиришет;
• башка элдердин маданиятын урматтоонун маанисин түшүнүшөт.

Сабактын жүрүшү

1-этап. Кызыктыруу — Engage

Убактысы: 7–8 мүнөт

1. Уюштуруу учуру. Мугалим окуучулар менен саламдашып, класстын сабакка даярдыгын текшерет. Жагымдуу маанай түзүп, окуучуларды сабакка активдүү катышууга чакырат.

2. Үй тапшырмасын текшерүү — «Оюн-викторина». Мугалим доскага же экранга номерленген суроолорду чыгарат. Окуучулар каалаган бир санды тандап, анын артындагы суроого жооп беришет.

Мугалимдин иш-аракети: суроолорду даярдайт, жоопторду угат жана окуучуларды колдойт.

Окуучунун иш-аракети: сан тандап, суроого жооп берет, мурдагы алган билимин эске түшүрөт.

3. Жагымдуу маанай — «Бир мүнөттүн баалуулугу». Мугалим секундомерди даярдап, окуучуларга бир мүнөттүн өтүшүн ичтеринен санап байкап көрүүнү сунуштайт. Андан кийин бир мүнөттө канча секунд бар экенин сурайт.

Тапшырманын максаты — убакыттын баалуулугун сездирүү жана аны туура пайдаланууга үйрөтүү.

4. Жаңы темага өбөлгө — «Көр — ойлон — суроо бер». Мугалим Кытайга байланыштуу сүрөттөрдү көрсөтөт. Мисалы, Кытайдын желеги, Улуу Кытай дубалы, панда, кытай тамгалары же салттуу архитектуранын сүрөттөрү.

Окуучулар төмөнкү суроолорго жооп беришет:

• Бул сүрөттөрдөн эмнени көрүп турасыңар?
• Силерде кандай ой пайда болду?
• Кайсы нерселер силердин көңүлүңөрдү бурду?
• Бул өлкө жөнүндө эмнелерди билгиңер келет?

Окуучулардын жооптору угулуп, сабактын темасы жарыяланат.

2-этап. Изилдөө — Explore

Убактысы: 8–10 мүнөт

Мугалим окуучуларга Кытай жөнүндө видео көрсөтөт. Окуучулар видеону кунт коюп көрүп, маалыматтарды талкуулашат.

«Төрт бөлүктүү талкуу» тапшырмасы

1. Видеодон эмнени түшүндүңөр?
2. Видеону көргөндөн кийин кандай ой жана эмоция пайда болду?
3. Силерди таң калтырган же өзгөчө кызыктырган нерсе эмне болду?
4. Видеодон кандай жыйынтык чыгардыңар?

Окуучулар суроолорго жекече ойлонуп, андан кийин жупта же топто талкуулап жооп беришет.

Мугалим темага байланыштуу 3D-презентация көрсөтүп, окуучулардын кызыгуусун арттырат.

Мугалимдин иш-аракети: видеону көрсөтөт, талкууну уюштурат, багыт берүүчү суроолорду берет.

Окуучунун иш-аракети: видеодон маалымат алышат, маанилүү учурларды белгилешет, өз ойлорун билдиришет.

3-этап. Түшүндүрүү — Explain

Убактысы: 8–10 мүнөт

Мугалим Кытай Эл Республикасы жөнүндө негизги маалыматтарды түшүндүрөт.

Окуучулар төмөнкү маалыматтар менен таанышат:

• Өлкөнүн расмий аталышы: Кытай Эл Республикасы.
• Географиялык жайгашуусу: Чыгыш Азияда жайгашкан.
• Борбор шаары: Бээжин.
• Мамлекеттик тили: кытай тили.
• Акча бирдиги: юань.
• Маданияты: салттуу майрамдары, улуттук кийимдери, ашканасы, көркөм кол өнөрчүлүгү жана архитектурасы.
• Дүйнөгө белгилүү жайлары: Улуу Кытай дубалы жана башка тарыхый эстеликтери.
• Жаныбарлар дүйнөсү: алп панда Кытайдын белгилүү жаныбарларынын бири.

Мугалим картадан Кытайдын жайгашкан ордун көрсөтүп, Кыргызстандын коңшу өлкөлөрүнүн бири экенин түшүндүрөт. Кытай менен Кыргызстандын соода, транспорт, маданий жана билим берүү тармактарындагы байланыштары жөнүндө мисалдар келтирилет.

Окуучулар суроолорду берип, жаңы маалыматтарды өз сөздөрү менен айтып беришет.

4-этап. Кеңейтүү жана бышыктоо — Elaborate

Убактысы: 12–15 мүнөт

Бул этапта окуучулар алган билимдерин колдонуп, топтук изилдөө иштерин аткарышат.

1-тапшырма. «Кытай биздин түшүнүгүбүздө…»

Класс төрт топко бөлүнөт. Ар бир топко Кытай жөнүндө маалымат чогултуу жана ватманга маалымат дубалын даярдоо тапшырмасы берилет.

1-топ: «Кытай менен Кыргызстандын байланышы»

Кытай менен Кыргызстандын географиялык жакындыгы, соода-сатык, транспорт жана маданий байланыштары жөнүндө маалымат даярдашат.

2-топ: «Биз колдонгон кытай буюм-тайымдары»

Күнүмдүк турмушта кездешкен буюмдардын мисалдарын келтиришет. Алардын кайсынысы Кытайда өндүрүлгөнүн таңгактагы маалыматтардан аныктоого аракет кылышат.

3-топ: «Кытай жөнүндө кызыктуу маалыматтар»

Кытайдын тарыхы, маданияты, салттары, жаныбарлары жана белгилүү жерлери жөнүндө кызыктуу маалыматтарды тандашат.

4-топ: «Кытай дүйнөгө эмнеси менен белгилүү?»

Улуу Кытай дубалы, салттуу маданияты, ашканасы, кол өнөрчүлүгү жана заманбап технологиялары жөнүндө маалымат даярдашат.

Ар бир топ өз ишин класска тааныштырат. Башка топтор суроо берип, пикирлерин билдиришет.

2-тапшырма. «Кесиптер аркылуу изилдөө»

Төрт топко төрт кесиптин негизинде изилдөө тапшырмалары берилет.

• Дарыгерлер: Кытайда саламаттыкты сактоо жана салттуу медицина жөнүндө маалымат издешет.
• Ашпозчулар: Кытай ашканасынын өзгөчөлүктөрүн, белгилүү тамактарын изилдешет.
• Экономисттер: Кытайдын соода-сатыгы жана Кыргызстандын Кытай менен экономикалык байланыштары жөнүндө маалымат даярдашат.
• Тигүүчүлөр: Кытайдын кездемелери, кийим өндүрүшү жана салттуу кийимдери жөнүндө айтып беришет.

Ар бир топ өзүнө берилген кесиптик багыт боюнча маалыматты талдап, кыскача презентация жасайт.

Мугалим топтордун ишине байкоо жүргүзүп, зарыл учурда багыт берет.

5-этап. Баалоо — Evaluate

Убактысы: 5–7 мүнөт

1. «3–2–1» жыйынтыктоо ыкмасы

Окуучулар төмөнкү тапшырмаларды аткарышат:

• 3 — бүгүн үйрөнгөн үч жаңы маалыматты ата.
• 2 — Кытайдын эки өзгөчөлүгүн же кызыктуу жетишкендигин айт.
• 1 — сабак боюнча бир сурооңду же сунушуңду билдир.

Окуучулар жоопторун оозеки же кыскача жазуу түрүндө беришет.

2. «Кытай юаны» менен баалоо

Сабактын жүрүшүндө окуучуларга шарттуу кытай юандары берилет. Алар төмөнкү критерийлер боюнча бааланат:

• суроолорго туура жооп берүү;
• тапшырманы так аткаруу;
• топтук ишке активдүү катышуу;
• маалыматты туура жеткирүү;
• башкалардын оюн угуу жана кызматташуу.

Мугалим ар бир критерийге жараша шарттуу юандарды берет. Сабактын аягында окуучулар топтогон юандарын эсептеп, өздөрүнүн катышуусуна баа беришет.

3. Рефлексия

Мугалим окуучуларга төмөнкү суроолорду берет:

• Бүгүнкү сабактан эмнени үйрөндүңөр?
• Кайсы тапшырма силерге өзгөчө жакты?
• Кытай жөнүндө дагы эмнени билгиңер келет?

Үй тапшырмасы. «Кытай жөнүндө мен билген кызыктуу маалыматтар» деген темада 5–7 сүйлөмдөн турган чакан текст жазуу же Кытайдын белгилүү жерлеринин биринин сүрөтүн тартып, ал жөнүндө кыскача маалымат даярдоо.

Сабактын жыйынтыгы. Сабактын жүрүшүндө окуучулар Кытай Эл Республикасы жөнүндө маалымат алып, аны талкуулоо, салыштыруу жана топтук иштер аркылуу өздөштүрүшөт. Изилдөө тапшырмалары алардын дүйнө таанымын кеңейтүүгө, маалымат менен иштөө жана өз оюн билдирүү көндүмдөрүн өнүктүрүүгө багытталат. Ошондой эле башка элдердин маданиятын урматтоо жана улуттар аралык ынтымакты баалоо идеялары бекемделет.