Адам жана коом: 5Е моделине негизделген сабактын иштелмеси

Сабактын тиби: Жаңы билимдерди өздөштүрүү

Усулдар: Интерактивдүү, талкуу, ролдук оюн, «Акыл чабуулу»

Жабдылышы: Сүрөттөр (Курманжан Датка, Каныкей, Айчүрөк), ватман, маркер, дистрибьютордук материалдар, видеоролик.

Предмет аралык байланыш: тарых, адабият, этика.

Сабактын максаттары:

• Билим берүүчүлүк: Окуучулар кыргыз философиясындагы гендердик теңдик түшүнүгү, аялзатынын коомдогу жана үй-бүлөдөгү орду тууралуу кеңири маалымат алышат.
• Өнүктүрүүчүлүк: Тарыхый инсандардын үлгүсүндө азыркы коомдогу теңдик маселелерин талдоо көндүмдөрүн өстүрүшөт. Сын көз карашы жана логикалык ой жүгүртүүсү өнүгөт.
• Тарбиялык: Бири-биринин укуктарын сыйлоого, кыз балага жана энеге болгон сый-урматка, адилеттүүлүккө тарбияланышат.

Күтүлүүчү натыйжалар:

• Кыргыз элинин дүйнө таанымындагы аял жана эркектин тең укуктуулугун мисалдар менен далилдей алышат.
• Гендердик теңдик — бул бир тараптын үстөмдүгү эмес, мүмкүнчүлүктөрдүн бирдейлиги экенин түшүнүшөт.

Компетенттүүлүктөр:

• Негизги: Маалыматтык, социалдык-коммуникациялык, өзүн-өзү уюштуруу жана көйгөйлөрдү чечүү.
• Предметтик: Жарандык-укуктук, социалдык-коммуникациялык жана адеп-ахлактык.

Сабактын жүрүшү

Кызыктыруу (мурдагы теманы кайталоо жана өбөлгө түзүү)

Мугалимдин суроосу: Балдар, өткөн сабакта биз ‘Үй-бүлөлүк каада-салттар жана баалуулуктар’ жөнүндө сүйлөшкөнбүз. Үй-бүлөнүн куту ким жана эмне үчүн?

Окуучунун жообу: Үй-бүлөнүн куту — эне. Анткени ал тарбия берет, ынтымакты сактайт. Ошону менен бирге ата — үй-бүлөнүн тиреги.

Мугалимдин суроосу: Элдик оозеки чыгармаларда акылмандыгы менен эл башкарган, баатырларга кеңеш берген аялдарды билесиңерби?

Окуучунун жообу: Каныкей энебиз Манас атабызга ар дайым туура жол көрсөткөн. Курманжан Датка энебиз болсо бүтүндөй элди башкарган.

Жаңы темага өбөлгө: Мугалим доскага «Гендердик теңдик» деген сөздү жазып, кыргыз элинин терең философиясында бул түшүнүк байыртадан эле болгонун түшүндүрөт.

Изилдөө

Окуучулар эки топко бөлүнүшөт: «Тарыхчылар» жана «Заманбапчылар».

Мугалимдин суроосу: Кыргыз элинин ‘Кыздын жолу ичке’, ‘Эне бир колу менен бешикти, экинчи колу менен дүйнөнү терметет’ деген макалдарында кандай философия жатат?

Окуучулардын изилдөөсү: Топтор берилген макалдарды жана тарыхый фактыларды талдашат.

• 1-топ: Кыргыз аялдары эркектер менен бирдей ат чаап, согуштук өнөрдү билгенин (мисалы, Жаңыл Мырза) изилдешет.
• 2-топ: Манас эпосундагы аялдардын коомдук иштерге катышуусун талдашат.

Түшүндүрүү

Мугалимдин суроосу: Гендердик теңдик десе эле, аялдардын эркек болуп алышын түшүнүшүбүз керекпи? Кыргыз философиясында бул кандай берилген?

Мугалимдин түшүндүрмөсү: Жок, балдар. Гендердик теңдик — бул эки жыныстын тең билим алууга, эмгектенүүгө жана коомдук иштерге катышууга болгон бирдей укугу. Кыргыз философиясында аял — бул өмүрлүк жар гана эмес, ал акылдаш, кеңешчи жана эркин инсан. «Аял жакшы — эр жакшы» деген сөз эркектин ийгилиги аялдын акылына байланыштуу экенин айтып турат.

Кеңейтүү (талкууну тереңдетүү)

Ролдук оюн: Эгерде сиз хан болсоңуз, кызыңызга тактыны берет белеңиз? же Бүгүнкү күндө аялдардын саясатта болушу маанилүүбү?

Окуучунун жообу: Ооба, маанилүү. Анткени аялдар үй-бүлөнүн, балдардын маселесин жакшы билишет жана чечим чыгарууда адилеттүү болушат. Курманжан Датканын тарыхы буга далил.

Баалоо

Кызыктуу бышыктоо: «Чындык же Жалган» оюну.

1. Кыргыз философиясында аял ар дайым укуксуз болгон. (Жалган)
2. Курманжан Датка «Алай ханышасы» деп аталган. (Чындык)
3. Гендердик теңдик — бул үй-бүлөдөгү сый-урматтын негизи. (Чындык)

Баалоо: Сабакка активдүү катышкан окуучулар «Билимдүү», «Акылман», «Чечен» деген номинациялар жана упайлар менен бааланышат.

Үйгө тапшырма:

«Менин жашоомдогу үлгү болгон айым» (энеси, эжеси же тарыхый инсан жөнүндө) деген темада чакан дилбаян жазып келүү.

Жыйынтыктоочу сөз: Балдар, биздин ата-бабаларыбыз аялды эч качан төмөн коюшкан эмес. Теңдик бар жерде өнүгүү болот. Ар дайым бири-бирибизди сыйлайлы.

Усупбаева Тинатин, №4 А. Эрматов атындагы орто мектебинин тарых, адам жана коом мугалими, Аксы району