География дүйнөсүнө саякат

Сабакка 7-9-класстардын окуучуларынан куралган беш топ катышып, ар бир команда өзүнө бөлүнгөн материктин же континенттин өзгөчөлүктөрүн чагылдырып беришти. Таймаш өтө курч жана кызыктуу мүнөздө өтүп, алты этаптан турду. Сабакка 5 топ  катышты.

Жарыштын шарттары:

1. Командалар өз аттарын жактоо жасаган макеттери боюнча маалыматтарды берүү
2. Тамгалар оюну (адашкан тамгалардан географиялык терминдерди табуу)
3. Суроо-жооп оюну (мында топ башчылары суроолор салынган  конверттерди тандап алышат жана кагаздын ичиндеги суроолорго топ менен биргеликте жооп беришет)
4. Сүрөттөрдү чогултуу (пазл)
5. Кроссворд
6. Сүрөттөр көргөзмөсүн уюштуруу

Макеттер аркылуу дүйнө таануу

Биринчи этапта командалар өздөрү жасаган макеттерди жактап беришти.

• «Европа» тобу (7-б класс) Франциядагы Эйфел мунарасын жана Грециядагы Колизейди суктанарлык деңгээлде жасап келди.
• «Түштүк Америка» тобу (8-б класс) дүйнөгө атагы чыккан айкелдерди жана футбол аянтчасын сунуштады.
• «Тайфун» (Африка) командасы (8-а класс) Египет пирамидаларын жана материктин жан-жаныбарлар дүйнөсүн макет аркылуу көрсөттү.
• «Антарктида» тобу (9-б класс) пингвиндердин жашоосун чагылдырса,
• «Азия» командасы (9-а класс) континенттеги өлкөлөрдүн байрактарын гана эмес, улуттук тамак-аштарын (суши, халва, курма ж.б.) даярдап келип, калыстарды таң калтырышты.

Билим таймашы. Экинчи этап: окуучулар «Адашкан тамгалар» оюнунда географиялык терминдерди тез табышып, сабакка кызыгуу менен катышты. Мисалы:

• К И Б Ш К Е (Бишкек)
• Н О Л Д О Н (Лондон)
• К А Р А Т А К (Джакарта)
• Н А Т А С А (Астана)

Дагы кошумча мисалдар: литосфера-филрсаоте, меридиан-еиаимдрн, климат- лмтаик, температура-епратутмера, субантарктика-ауаттнсиарбкк, түштүк- кттушу, экватор-троевка

 Тапшырма: командалар 2 мүнөттүн ичинде канча шаарды чечмелей алышат? «Ыкчам суроолор» турунда пазлдарды чогултуу жана татаал кроссворддорду чечүү аркылуу өз билимдерин бекемдешет.

Сабактын 3-туру «Ыкчам суроолор» (Жөнөкөй жана тез)

«Европа» командасынын суроолору: 

1.Суроо: Бул өлкөнүн аты менен дүйнөдөгү эң чоң океандардын бири аталат. Бул кайсы өлкө?
(Жообу: Индия – Инди океаны)

2.Суроо: Бул континентте бир дагы дарыя, бир дагы өлкө жана бир дагы туруктуу жашаган адам жок. Бул кайсы континент?
(Жообу: Антарктида)

3.Суроо: Кайсы мамлекеттин ичинде дагы эки мамлекет (Ватикан жана Сан-Марино) жайгашкан?
(Жообу: Италия)

4.Суроо: Жер шарындагы эң бийик чекит Эверест болсо, эң терең жер кайсы?
(Жообу: Мариана кооту/впадинасы)

5.Суроо: Бул өлкөнүн аты кыргыз тилине которгондо «Күмүш» деген маанини берет. Бул кайсы өлкө?
(Жообу: Аргентина — латынча «Argentum» — күмүш)

«Жаш муун» командасынын суроолору:

1-суроо Кайсы материкти «Маймылдардын мекени» деп аташат? (Жообу: Африка)

2-суроо: Кыргызстандын эң төмөнкү чекити кайсы облуста жайгашкан?
(Жообу: Баткен облусунда — деңиз деңгээлинен 401 метр бийиктикте)
3-суроо: Бул мамлекеттин аймагында бир эле учурда 11 убакыт алкагы (часовой пояс) бар. Бир жагында күн батып жатса, экинчи жагында күн чыгып жатат. Бул кайсы мамлекет? (Жообу: Россия)

4-суроо: Бул өлкө «Күн чыгыш өлкөсү» деп аталат. Себеби алар күндү эң биринчи тосуп . Бул кайсы өлкө?  (Жообу: Япония)

5-суроо: Бул жаныбар Австралиянын символу, бирок ал артка карай баса албайт. Ошондуктан ал Австралиянын гербинде «дайыма алдыга умтулууну» билдирип турат. Бул кайсы жаныбар?  (Жообу: Кенгуру)

«Тайфун» командасынын суроолору:

1-суроо: Кайсы мамлекеттин аймагы төрт жарым шарда тең (Түндүк, Түштүк, Чыгыш жана Батыш) жайгашкан?
(Жообу: Кирибати — Тынч океандагы арал-мамлекет, экватор менен 180-меридиан кесип өтөт)

2-суроо: «Бул буюмду 12-кылымда кытайлар ойлоп табышкан. Аны «түштүктү көрсөткүч» деп аташкан. Бул саякатчылардын эң жакын досу. Кутуда эмне бар?»(Жообу: Компас)

3-суроо: Бул дарыянын үстүнө бир дагы көпүрө салынган эмес. Себеби ал ушунчалык чоң жана анын жээгинде өтө чоң шаарлар жок, эл кайык менен эле өтөт. Бул кайсы дарыя?  (Жообу: Амазонка)

4-суроо: Дүйнөдөгү эң кичинекей мамлекет, ал Рим шаарынын ичинде жайгашкан. Анын аянты болгону 0,44 чарчы километр.   (Жообу: Ватикан)

5-суроо: Бул көлдүн бир жагы туздуу, экинчи жагы тузсуз (таттуу). Бул кайсы көл?
(Жообу: Балхаш көлү, Казакстан)

«Антарктида» командасынын суроолору:

1-суроо: Бул өлкөдө адамдарга караганда койлордун саны 10 эсе көп. Бул арал-мамлекет кайсы?  (Жообу: Жаңы Зеландия)

2-суроо: Кайсы континентте бир дагы кумурска жашабайт? (Жообу: Антарктида)

3-суроо: Африкадагы кайсы жаныбардын аты кыргызча «Суу жылкысы» деп которулат?
(Жообу: Бегемот — гиппопотам)

4-суроо: Картадан караганда бул мамлекеттин формасы «өтүккө» окшош. Бул кайсы өлкө?   (Жообу: Италия)

5-суроо: Бул өлкөнүн аты «Экватор» деген сөздөн келип чыккан. Бул кайсы өлкө?
(Жообу: Эквадор)

«Азия» командасынын суроолору: 

1-суроо: Дүйнөдөгү эң бийик шаркыратма кайсы жана ал кайсы континентте?   (Жообу: Анхель, Түштүк Америка)

2-суроо: Кайсы мамлекет бир эле учурда эки континентте (Европа жана Азия) жайгашкан? (Эки өлкө бар, бирин айтса жетиштүү).     (Жообу: Түркия же Россия)

3-суроо: Бул өлкөнүн желеги төрт бурчтук эмес, эки үч бурчтуктун биригүүсүнөн турат. Дүйнөдө мындай желек жалгыз гана ушул өлкөдө.    (Жообу: Непал)

4-суроо: «Сары дарыя» деп кайсы дарыяны айтабыз?    (Жообу: Хуанхэ, Кытай)

5-суроо: Кыргызстандагы эң узун дарыя?   (Жообу: Нарын дарыясы) 

Сабактын 4-туру. Географиялык пазлдарды чогултуу, сүрөттөрдү топтоо)

Сабактын 5-туру. Кроссворд толтуруу

Кроссворддун суроолору

1. Египет мамлекети кайсы материктен орун алган? (Африка)
2. 1991-жылы 31-августта кайсы өлкө эгемендүүлүк алган? (Кыргызстан)
3. Дүйнөдөгү эң кичинекей мамлекет? (Ватикан)
4. Монголия мамлекети кайсы континенттен орун алган (Азия)
5. Италия, Испания  мамлекеттери кайсы континентке карайт? (Европа)
6. Компас кайсы мамлекетте ойлонуп табылган ?(Кытай)
7. Енисей, Лена дарыялары кайсы мамлекеттен орун алган? (Россия)
8. Пирамидалардын мекени? (Египет)
9. 50штаттан турган мамлекет? (Америка)
10. Пингвиндер байырлаган материк? (Антарктида)
11. Гималай тоосу кайсы мамлекетте жайгашкан ? (Непал)
12. Ейфель мунарасы кайсы мамлекетте? (Франция)
13. Түштүк уюлда жашоочу жаныбар? (Пингвин) 

Сабактын 6-туру. Сүрөттөр көргөзмөсү: (Сүрөттөрдөн көрүп, байкап олтуруп мамлекеттерди табуу керек) 

Жыйынтык:

Таймаштын жыйынтыгында, бардык тапшырмаларга так жана туура жооп берген 7-б классынын «Европа» командасы биринчи орунду багындырды. Ал эми экинчи орунга 8-а классынын «Тайфун» командасы татыктуу болду.

Элдияр кызы Бегимай, √40 Мамат Камбаров атындагы орто жалпы билим берүүчү мектебинин география мугалими, Жалал-Абад.