МЕКТЕПТИН ЭРТЕҢИ КАНЧА ТУРАТ?

Кыргызстандын билим берүү системасы азыр бир эле учурда эки чоң процесстин алдында турат: 16 жылдык тыныгуудан кийин эл аралык PISA изилдөөсүнө кайра кайтып, мектеп окуучуларынын билимди турмушта колдонуу жөндөмү кандай экенин өлчөдү жана 12 жылдык билим берүүгө этап-этабы менен өтүп жатат. Экөөнү өз-өзүнчө кароо жаңылыштык болот. Анткени PISA-2025тин жыйынтыгы мектептин кайсы жеринде көйгөй бар экенин көрсөтсө, 12 жылдык модель ошол көйгөйлөрдү чечүүгө багытталган реформалардын бири катары каралууда.

8-сентябрда жарыяланган OECDнин PISA-2025 боюнча Кыргызстанга арналган баяндамасында өлкөнүн жыйынтыктары үч негизги багытта — табигый илимдер, математика жана окуу сабаттуулугу боюнча — OECD өлкөлөрүнүн орточо көрсөткүчүнөн төмөн экени көрсөтүлдү. Бирок бул маалыматты бир гана «80-орун» деген санга сыйдыруу изилдөөнүн мазмунун тарылтып коёт. PISA Кыргызстандагы окуучунун эмнени билерин гана эмес, билгенин жаңы жана күнүмдүк кырдаалда колдоно алар-албасын да баалайт. Мындан тышкары, изилдөө мектептеги кадрдык жана материалдык шарттар тууралуу да маалымат чогулткан.

Демек, бүгүнкү негизги суроо «Кыргызстан PISAда канчанчы орунду алды?» эмес. Андан маанилүүсү — бул көрсөткүчтөр мектепти өзгөртүү боюнча жүрүп жаткан реформаларга кандай талап коюп жатат?

Кыргызстан PISAга 2006 жана 2009-жылдары катышкандан кийин 16 жылдык тыныгуудан соң 2025-жылы кайра кошулду. OECDнин маалыматы боюнча, 2025-жылы Кыргызстанда 195 мектептен 6645 окуучу тестирлөөгө катышкан. Алар өлкөдөгү болжол менен 98,9 миң 15 жаштагы окуучунун 74 пайызын өкүлчүлүк кылган. OECD Кыргызстандын PISA-2025 боюнча маалыматтары техникалык сапат стандарттарына жооп берерин белгилейт.

Жыйынтыктагы сандарды өзүнчө караганда сүрөт так көрүнөт. Табигый илимдер боюнча Кыргызстан 363 балл, математика боюнча 364, окуу сабаттуулугу боюнча 344 балл алган. OECD өлкөлөрүнүн орточо көрсөткүчтөрү тиешелүүлүгүнө жараша 482, 463 жана 461 балл болгон. Бул айырма дагы деле чоң экенин «Кут Билимге» жарыяланган PISA боюнча талдоолор да белгилейт.

Бирок ошол эле учурда OECD Кыргызстандын көрсөткүчтөрү 2009-жылга салыштырмалуу үч багыттын тең жогорулаганын белгилейт. Демек, маалыматты бир гана төмөн позиция аркылуу чечмелөө да толук сүрөттү бербейт. «Кут Билимде» жарыяланган талдоолордун биринде да ушул эки жагдайды — өсүш бар экенин жана азыркы деңгээл жетишсиз экенин — бир убакта кароо зарылдыгы айтылат.

Мында дагы бир маанилүү тактык бар. Коомдук талкууда «Кыргызстан дүйнөдө 80-орунда» деген түшүнүк кеңири колдонулду. Чындыгында, Кыргызстан PISA-2025ке катышкан 91 өлкө жана экономиканын арасында 80-орунда болгон. Ал эми катышуучулардын саны 2009-жылдагы 65тен 2025-жылы 91ге өзгөргөндүктөн, рейтингдеги орундардын өзгөрүшүн түздөн-түз «11 тепкичке көтөрүлүү» деп чечмелөөдө этият болуу зарыл. Бул жагдайды «Кут Билимге» жарыяланган Айбек Сарыгулдун талдоосу да өзүнчө белгилейт.

Ошондуктан PISAны рейтинг катары гана окуу — анын эң маанилүү бөлүгүн көз жаздымда калтыруу.

PISA-2025тин Кыргызстан боюнча маалыматтарындагы өзгөчө көңүл бурууга тийиш болгон бөлүк — мектептин ресурстары.

OECDнин маалыматына ылайык, 2025-жылы Кыргызстанда тест тапшырган окуучулардын 52 пайызы директорлору мугалимдердин жетишсиздиги окутууга кандайдыр бир деңгээлде тоскоол болуп жатканын билдирген мектептерде окуган. Бул көрсөткүч OECD өлкөлөрүнүн орточо 39 пайыздык деңгээлинен жогору.

Мындан да чоң көрсөткүч окуу материалдарына байланыштуу. Окуучулардын 78 пайызы окуу китептери, IT жабдуулары, китепкана же лабораториялык материалдар сыяктуу билим берүү ресурстарынын жетишсиздиги окутууга тоскоол болгон мектептерде окуган. Ал эми 62 пайызы физикалык инфраструктуранын жетишсиздиги окутууга таасир эткен мектептерде болгон.

Бул сандарды жөнөкөй «мектептерде китеп жетишпейт» деген тыянакка түшүрүп салууга болбойт. Анткени OECD бул көрсөткүчтөрдү мектеп директорлорунун ресурстардын жетишсиздиги окутууга тоскоол болуп жатканы тууралуу жооптору катары берген. Демек, бул жерде «канча китеп жетишпейт?» деген суроодон тышкары, ресурстардын жетишсиздиги сабактын мазмунуна жана окуучунун натыйжасына кандай таасир этет деген кийинки суроо турат.

Ушул жерде билим сапатын бир гана мугалимдин же окуучунун жеке жоопкерчилигине байлап коюу жетишсиз экени көрүнөт. Окуучунун жыйынтыгына мектептеги кадр, окуу материалы жана физикалык шарт да таасир берүүчү факторлордун катарында турат.

PISAнын айланасындагы кыргызча талкууларда мугалимдин ролу өзүнчө көп айтылды. «Кут Билимде» жарыяланган материалдардын биринде билим сапатынын негизги резерви катары кесипкөй мугалим маселеси көтөрүлсө, башка бир материалда PISAдан кийинки сабактын мазмунуна көңүл бурулган.

Бул пикирлерди PISAнын өзүнүн маалыматтары менен катар коюу маанилүү. OECDнин маалыматы боюнча, окуучулардын 74 пайызы көпчүлүк табигый илимдер сабактарында мугалим ар бир окуучунун үйрөнүүсүнө кызыкдар экенин билдирген. Ошондой эле 74 пайызы мугалим окуучу түшүнгөнгө чейин окутууну улантарын, 78 пайызы муктаж болгон учурда кошумча жардам аларын айткан.

Бул көрсөткүчтөр маанилүү бир нерсени көрсөтөт: маселе мугалимдин ролун «жакшы» же «жаман» деп баалоодо эмес. Бир жагынан, окуучулардын олуттуу бөлүгү мугалимдин колдоосун сезип жатат. Экинчи жагынан, мектеп жетекчилеринин 52 пайызы кадр жетишсиздиги окутууга тоскоол болуп жатканын билдирүүдө. Демек, мугалимдин кесиптик сапаты менен системада мугалимдин жетиштүүлүгү — эки башка маселе, бирок экөө тең билим сапатына тиешелүү.

Бул айырмачылыкты эске албаган реформа бир гана квалификация жогорулатууга токтоп калуу коркунучуна туш болот. Мугалимди окутуу керек, бирок ошол эле учурда мектепте предмет боюнча мугалимдин жетиштүү болушу, анын убактысы жана иштөө шарттары да маанилүү.

«Кут Билимге» жарыяланган Lesson Study тууралуу материалда казакстандык эксперт Дүйшөн Шаматов мугалимдердин бири-бири менен атаандашуусунан көрө, биргелешип сабакты пландаштыруу жана көйгөйлөрдү чогуу чечүү маданиятын өнүктүрүүнүн маанисин белгилеген. Анын айтымында, Lesson Study мугалимдерге мектептин көйгөйлөрүн өздөрү биргелешип чечүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Бул пикирди Кыргызстандагы реформанын контекстинде дагы бир суроого айландырууга болот: мугалимди жеке-жеке сертификаттаган системадан мугалимдердин мектеп ичинде бири-биринен үйрөнүүсүн камсыз кылган системага өтүү канчалык деңгээлде жүрүп жатат?

Бул суроого жооп PISAнын упайынан көрүнбөйт. Бирок кийинки реформанын сапаты дал ушул мектеп ичиндеги процесстерден көз каранды болушу мүмкүн.

Кыргызстанда 12 жылдык билим берүүгө өтүү PISA-2025ке чейин эле башталган реформа. Агартуу министрлигинин маалыматына ылайык, 2026–2027-окуу жылында 12 жылдык окуу мөөнөтүнө этап-этабы менен өтүп жаткан класстар үчүн жаңыланган билим берүү программалары жана окуу-методикалык комплекстери колдонулат. Экинчи этапта 1, 2, 3, 5, 7 жана 8-класстар камтылып, 8-класстарга жумасына эки сааттык профилге чейинки компонент киргизилүүдө.

Демек, 12 жылдык модель жөн гана «мектепке дагы бир жыл кошуу» менен чектелбейт. Бирок анын натыйжалуулугу документтердин саны же жаңы предметтердин киргизилиши менен эмес, окуучунун алган билимин канчалык деңгээлде колдонууга үйрөнгөнү менен өлчөнүүгө тийиш.

Бул жерде PISA менен 12 жылдык реформанын ортосунда маанилүү байланыш пайда болот. PISA окуучунун даяр маалыматты кайталап беришинен мурда аны талдап, салыштырып, жаңы кырдаалда колдонуу жөндөмүн текшерет. Ал эми жаңы билим берүү стандарттарында функционалдык сабаттуулукка басым жасалып жатканы «Кут Билимдеги» талдоолордо да белгиленген.

Бирок бул жерде бир маанилүү эскертүү бар: PISA-2025тин жыйынтыгы 12 жылдык реформанын натыйжасы деп айтууга азырынча эрте. Анткени реформанын толук натыйжасын аны өлчөөчү кийинки циклдер көрсөтөт. 2025-жылы тест тапшырган 15 жаштагы окуучулардын билим траекториясы азыр башталып жаткан өзгөрүүлөрдөн толук өткөн эмес.

Демек, PISA бүгүнкү реформанын экзамени эмес. Ал азыркы системанын абалын өлчөгөн көрсөткүч. Ал эми 12 жылдык реформа үчүн бул көрсөткүч — иштин баштапкы чекиттеринин бири.

15 жаштагы окуучунун PISAдагы жыйынтыгын 15 жашында гана башталган окуу процесси менен түшүндүрүүгө болбойт. Бала окуганды, түшүнгөндү, суроо бергенди жана оюн билдиргенди кайсы куракта үйрөнө баштаганы кийинчерээк анын бардык сабактардагы жетишкендигине таасир берет.

Кыргызстандын Улуттук статистика комитетинин 2026-жылдын 15-сентябрындагы маалыматында 2025-жылы мектепке чейинки билим берүү уюмдарындагы балдардын саны 276 миңге жеткени жана 2021-жылга салыштырмалуу 38 пайызга көбөйгөнү айтылат. Мектепке чейинки уюмдарга барган балдардын үлүшү 2025-жылы болжол менен 35 пайызды түзгөн, 2021-жылы бул көрсөткүч 24 пайыз болгон.

Бул өсүш өзүнчө маанилүү. Бирок 35 пайыздык камтуу дагы эле бардык балдар мектепке чейинки билим берүү менен камтылганын билдирбейт.

Ошол эле учурда 2025/2026-окуу жылынын башында Кыргызстанда 2374 күндүзгү жалпы билим берүү уюму иштеп, аларда 1,6 миллион окуучу билим алган. Акыркы беш жылда окуучулардын саны 13 пайызга өскөн.

Мына ушул эки маалыматты бирге караганда реформа үчүн башкача суроо чыгат: мектепке барган балдардын саны көбөйүп жаткан шартта алардын мектепке чейинки даярдыгындагы айырмачылыктарды мектеп системасы канчалык деңгээлде компенсациялай алат?

Бул PISAнын түздөн-түз көрсөткүчү эмес. Бирок мектептеги натыйжаны түшүндүрүүдө билим берүү системасынын эң биринчи баскычын көз жаздымда калтырууга болбойт.

Окуу китебинин жетишсиздиги Кыргызстандагы мектеп системасында жылдар бою айтылып келген көйгөйлөрдүн бири. 2024-жылы эле Президент Садыр Жапаров мектептерди окуу китептери менен камсыз кылуу маселесин «жол берилгис» көрүнүш деп атап, ошол кездеги маалымат боюнча 738 миң нуска китеп гана басылып чыкканын белгилеген. Ошол эле жыйында мамлекет башчысы мектептерди заманбап окуу китептери менен камсыз кылуу маселесин эки жылдын ичинде толук чечүүнү тапшырган.

Бул маселенин масштабы 2026-жылдагы билим берүү реформасынын шартында дагы даана көрүнөт. 12 жылдык билим берүүгө өтүү жаңы стандарттарды, окуу программаларын жана окуу-методикалык комплекстерди талап кылууда. Агартуу министрлигинин маалыматы боюнча, жаңы китептер мамлекеттик жана эл аралык билим берүү стандарттарына ылайык иштелип чыгып, айрым предметтер боюнча жаңы комплекстер этап-этабы менен киргизилүүдө.

Бирок сентябрь айында бул маселеге мамлекеттик деңгээлде дагы бир ирет өзгөчө көңүл бурулду. 2026-жылдын 26-сентябрында Президент Садыр Жапаров «Кыргыз Республикасынын жалпы билим берүү уюмдарын окуу китептери жана окуу-методикалык комплекстери менен камсыз кылуу боюнча кечиктирилгис чаралар жөнүндө» Жарлыкка кол койду. Документтин негизги максаты — мектептерди заманбап, мамлекеттик билим берүү стандарттарына жооп берген окуу китептери жана окуу-методикалык комплекстери менен камсыз кылуунун комплекстүү системасын түзүү. Бул үчүн мамлекеттик бюджеттен 8,5 млрд сом бөлүнгөн.

Бул каражаттын мааниси жөн гана «көп китеп басып чыгарууга акча бөлүндү» деген менен чектелбейт. Жарлыкта 2027–2030-жылдарга окуу китептерин жана окуу-методикалык комплекстерди чыгаруу боюнча мамлекеттик программаны иштеп чыгуу каралган. Анда жаңы окуу программаларын жана китептерди иштеп чыгуу, алардын мамлекеттик стандарттарга жана заманбап методикалык талаптарга шайкештигин экспертизадан өткөрүү, авторлорду тандоо, китептерди конкурстук негизде тандоо жана мектептерди китептер менен камсыз кылуунун натыйжалуу механизмин түзүү сыяктуу чаралар камтылган.

Өзгөчө көңүл бурууга тийиш болгон жагдай — окуу китептерин жеткирүүнү көзөмөлдөө механизми. Жарлыкта ар бир окуу китебине жана окуу-методикалык комплекске уникалдуу QR-код коюу каралган. Анын жардамы менен китептин кайсы аймакка, мектепке, класска жана окуучуларга жеткенине чейин көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгүн түзүү пландалууда.

Демек, 8,5 млрд сомдук чечимди эки башка деңгээлде кароо зарыл.

Биринчиси — тартыштык маселеси. Мектепте окуучу үчүн зарыл китептин жок болушу билим сапатына түздөн-түз тиешелүү инфраструктуралык көйгөй. OECDнин PISA-2025 боюнча Кыргызстанга арналган маалыматында окуучулардын 78 пайызы окуу материалдарынын жетишсиздиги окутууга тоскоол болгон мектептерде билим алганы көрсөтүлгөн. Бул көрсөткүчкө окуу китептери менен катар IT жабдуулары, китепкана жана лабораториялык материалдар да кирерин эске алуу керек. Ошондуктан PISAдагы бул маалыматты түздөн-түз «78 пайыз мектепте китеп жок» деп чечмелөөгө болбойт. Бирок ал мектептердеги окуу ресурстары маселесинин олуттуу экенин көрсөтөт.

Экинчиси — мазмун маселеси. Китептин болушу менен анын сапаты эки башка нерсе. PISA окуучунун даяр маалыматты эстеп калуусун гана эмес, билимди жаңы кырдаалда колдонуу жөндөмүн да өлчөйт. Ошондуктан Кыргызстан үчүн окуу китебинин санын көбөйтүү зарыл шарт болгону менен, жетиштүү шарт эмес.

Бул жерде 8,5 млрд сомдун билим берүү системасындагы ролу өзгөчө мааниге ээ. Эгер каражат негизинен мурдагы мазмундагы китептердин санын толтурууга гана жумшалса, тартыштык маселеси чечилиши мүмкүн, бирок окуу процессинин сапатына байланышкан бардык көйгөй автоматтык түрдө чечилбейт. Ал эми каражат жаңы мамлекеттик стандарттарга ылайык окуу программасын, сапаттуу окуу китебин, мугалим үчүн методикалык колдонмону жана окуучунун өз алдынча иштөөсүнө шарт түзгөн материалдарды бирдиктүү система катары жаңылоого багытталса, анын таасири кыйла кеңири болушу мүмкүн.

Президенттин Жарлыгында дал ушундай системалык мамиленин элементтери бар: сөз бир гана окуу китеби жөнүндө эмес, окуу китеби + окуу программасы + окуу-методикалык комплекс + экспертиза + авторлорду тандоо + жеткирүүнү көзөмөлдөө системасы жөнүндө жүрүп жатат.

Маселенин финансылык масштабы да чоң. 29-сентябрда Агартуу министрлигинин мектептик билим берүү башкармалыгынын башчысы Мелисбек Музулманов билдиргендей, 8,5 млрд сомдун эсебинен болжол менен 38 млн даана окуу-методикалык комплекс чыгарылып, мектептерге жеткирүү пландалууда. Анын түшүндүрмөсүндө окуу-методикалык комплекске окуу китеби, мугалим үчүн колдонмо жана окуучунун иш дептери кирет.

Бул көрсөткүчтөр окуу китеби маселеси эми жөн гана «китеп жетишпейт» деген тар чөйрөдөгү көйгөйдөн чыгып, мамлекеттик билим берүү саясатынын өзүнчө багытына айланып жатканын көрсөтөт.

Бирок дал ушул жерде кийинки суроо пайда болот: 8,5 млрд сом бөлүнгөндөн кийин Кыргызстан мектептериндеги окуу китебинин тартыштыгы биротоло жоюлдубу?

Азырынча мындай жыйынтык чыгарууга эрте. Анткени Жарлык 2026-жылдын 26-сентябрында гана кабыл алынды, ал эми аны ишке ашыруу үчүн мамлекеттик программа иштелип чыгып, каражат өздөштүрүлүп, китептер даярдалып, басылып, мектептерге жеткирилиши керек. Мындан тышкары, сапатты экспертизадан өткөрүү жана китептердин реалдуу колдонулушун баалоо да убакытты талап кылат.

Ошондуктан бүгүнкү күндө 8,5 млрд сомду чечилген көйгөйдүн суммасы эмес, көйгөйдү системалуу чечүүгө багытталган мамлекеттик инвестиция катары кароо туурараак.

Эгер бул инвестиция натыйжалуу ишке ашса, анын натыйжасы мектеп кампасындагы китептердин саны менен гана өлчөнбөшү керек. Негизги көрсөткүч — окуучу жаңы китеп менен иштеп жатып, маалыматты түшүнүп, талдап, салыштырып, өз алдынча жыйынтык чыгара алабы деген суроого жооп болушу зарыл.

Анткени PISA-2025 Кыргызстанга көрсөткөн негизги көйгөйлөрдүн бири дал ушул жерде турат: билимдин көлөмүнөн мурда аны колдонуу жөндөмү маанилүү.

Ошондуктан окуу китебинин тартыштыгын жоюу — билим берүү реформасынын аягы эмес. Тескерисинче, ал реформанын кийинки баскычы үчүн зарыл болгон базаны түзөт.

PISA-2025тин Кыргызстан боюнча маалыматтарында окуучулардын мектепке катышуусуна байланыштуу көрсөткүчтөр да бар. 43 пайыз окуучу тестке чейинки эки жуманын ичинде жок дегенде бир күн мектепке барбай калганын, 42 пайызы жок дегенде бир сабакты калтырганын, 62 пайызы мектепке кечигип келгенин билдирген. OECD боюнча орточо көрсөткүчтөр тиешелүүлүгүнө жараша 22, 24 жана 50 пайыз болгон.

Бул көрсөткүчтөрдүн себептерин PISA өзү толук түшүндүрбөйт. Ошондуктан алардан «окуучулар сабакка кызыкпайт» деген түз тыянак чыгаруу туура эмес.

Бирок бул мектептеги билим сапатын талдоодо сабактын мазмуну менен катар окуучунун мектептеги катышуусу, мектеп чөйрөсү жана үй-бүлөнүн колдоосу да маанилүү экенин көрсөтөт.

Ошол эле изилдөөдө Кыргызстандагы окуучулардын 57 пайызы ата-энеси же камкорчусу алардан жумасына жок дегенде бир жолу мектепте эмне болгонун сурай турганын, 50 пайызы мектептеги көйгөйлөр тууралуу жумасына жок дегенде бир жолу сүйлөшөрүн билдирген.

Демек, билим сапатын мектептин дубалынын ичинде гана издөө жетишсиз.

Кыргызстанда билим берүүнү реформалоонун дагы бир багыты — инновациялык мектептер аркылуу жаңы тажрыйбаларды сыноо жана жайылтуу.

Бул жерде негизги суроо эксперименттин өзү эмес, анын масштабын кеңейтүүдө турат. Бир нече ондогон мектепте жакшы натыйжа берген ыкма өлкөнүн миңдеген мектептеринде иштей баштаганда гана системалык реформага айлана алат.

Ошондуктан инновациялык мектептердин тажрыйбасын баалоодо «канча мектеп катышты?» деген санга кошумча төмөнкү көрсөткүчтөр керек: мугалимдин иш ыкмасы өзгөрдүбү, окуучунун натыйжасы өстүбү, жаңы методика башка мектепке өткөрүлөбү жана анын натыйжасы канча убакыт сакталат?

Бул жерде Lesson Study боюнча эксперт Дүйшөн Шаматов айткан мугалимдердин кызматташуусу тууралуу пикир да маанилүү. Анткени реформанын туруктуулугу бир жолку тренингден эмес, мектептин ичинде жаңы кесиптик маданияттын калыптанышынан көз каранды болушу мүмкүн.

PISA-2025 Кыргызстанга бир нече ыңгайсыз суроону ачык калтырды.

Биринчиси — окуучунун функционалдык сабаттуулугу. Билимди жаттап алуу менен аны жаңы кырдаалда колдонуу ортосунда чоң айырма бар.

Экинчиси — кадр. Мугалимди даярдоо жана квалификациясын жогорулатуу менен катар мектептердеги мугалим жетишсиздиги чечилиши керек.

Үчүнчүсү — материалдык шарт. Окуу материалдарынын жетишсиздиги тууралуу 78 пайыздык көрсөткүч реформанын материалдык тарабын кайра карап чыгууну талап кылган сигналдардын бири.

Төртүнчүсү — баштапкы билим. Мектепке чейинки билим берүүгө камтуу өсүп жатканы менен, 2025-жылы ал дагы болжол менен 35 пайыз деңгээлинде калган.

Бешинчиси — технология. Окуучулардын жарымы AI-чатботторду окууда жумасына кеминде бир жолу колдонуп жаткан шартта мектеп бул процесстен сыртта кала албайт.

Алтынчысы — реформанын натыйжасын өлчөө. 12 жылдык билим берүүгө өтүү өзүнчө максат эмес. Анын натыйжасы окуучунун билимди түшүнүүсүндө, колдонушунда жана жаңы маселени өз алдынча чечишинде көрүнүшү керек.

Кыргызстан азыр билим берүү реформасынын чечүүчү этабына кирди. 12 жылдык модель этап менен ишке кирип жатат, жаңы окуу программалары жана окуу-методикалык комплекстери колдонулууда, мектепке чейинки билим берүү менен камтуу акыркы жылдары өстү. Ошол эле учурда PISA-2025 билим сапаты боюнча чечиле элек көйгөйлөрдү да так көрсөттү.

Эң башкысы — бул маалыматтардын эч бири жалгыз өзү реформанын ийгилигин же ийгиликсиздигин далилдебейт.

PISAнын 2025-жылдагы жыйынтыгы азыркы системанын сүрөтү. 12 жылдык билим берүү болсо кийинки жылдардагы өзгөрүүнүн инструменти. Ал эми алардын ортосунда мугалим турат: жаңы стандартты сабакка алып кирген, жаңы окуу китебин колдонгон, окуучуга маалыматты талдоону үйрөткөн жана зарыл учурда технологияны билимдин ордуна эмес, билим алуунун куралы катары пайдаланган мугалим.

«Кут Билимде» жарыяланган педагогика илимдеринин кандидаты, доцент М.К. Иманкулов PISAны билим берүү системасына коюлган «күзгү» катары кароону сунуштайт. Анын пикиринде, 2025-жылдагы жыйынтыкты кимдир бирөөнү күнөөлөө үчүн эмес, билим берүү системасынын кайсы жерин өзгөртүү керек экенин аныктоо үчүн пайдалануу маанилүү.

Бул көз караш PISAнын өзүнүн логикасына да жакын: OECD изилдөөнү мамлекеттердин билим берүү системасы окуучуларды реалдуу турмушка канчалык даярдап жатканын түшүнүүгө жардам берүүчү инструмент катары мүнөздөйт.

Демек, бүгүнкү суроо 80-орун тууралуу эмес.

Бүгүнкү суроо — кийинки PISAга чейин Кыргызстан мектебинде эмнелер өзгөрөт?

Эгер жаңы окуу программасы сабактын мазмунун өзгөртсө, эгер мугалимдин иштөө ыкмасы өзгөрсө, эгер мектепке чейинки жана башталгыч билим берүүдөгү айырмачылыктар азайса, эгер окуу материалдары жетиштүү болуп, AI окуучунун өз алдынча ой жүгүртүүсүн алмаштырбай, тескерисинче аны өнүктүрүүгө кызмат кылса — анда кийинки эл аралык жыйынтык бүгүнкү реформанын реалдуу натыйжасын көрсөтө алат.

Ал эми андай өзгөрүү болбосо, жаңы стандарттардын, жаңы китептердин жана жаңы окуу жылынын өзү билим сапатын өзгөртүп койбойт.

PISA бизге азыр жооп бергенден көрө, кийинки беш-он жылда кайсы суроолорго жооп берүүгө тийиш экенибизди көрсөтүп турат.

Нурлан КЫДЫКОВ, “Кут Билим”