КӨЧМӨНДӨРДӨН ЦИВИЛИЗАЦИЯГА КАРАЙ ЖОЛ

Кыргыз элинин кылымдарды карыткан көчмөн турмушунан заманбап цивилизацияга чейинки басып өткөн жолу – бул улуттун туруктуулугун, аракетчилдигин жана мезгил талабына ылайыктала билген жөндөмүн көрсөткөн тарыхый татаал эволюция. Бул өзгөрүү агартуудан башталып, өнөр жайлашууга, илим-билимге жана санариптик доорго жеткен чоң масштабдагы социалдык-маданий бурулуш болду.

Көчмөн жашоонун уюткусу

Кыргыз элинин түпкү тарыхы табият менен эриш-аркак жашоого, мал чарбачылыгына жана эркиндикке негизделген. Жашоо шартына жараша жайлоодон кыштоого көчүп, кийиз үй тиккен ата-бабалар өзгөчө экологиялык маданиятты, каада-салтты, оозеки чыгармачылыкты жана жоокердик рухту калыптандырган. Манас эпосу сыяктуу руханий дөөлөттөр дал ушул көчмөн турмуштун философиясынан жаралган.

Орус империясынын жана советтик доордун таасири XIX кылымдын аягында жана XX кылымдын башында кыргыз жеринде отурукташуу процесси башталган. Ал эми совет бийлигинин орношу менен коомдук түзүлүш түп тамырынан бери өзгөргөн. Бул мезгилдин негизги жетишкендиктери төмөн-
күлөр:

Кат-сабатсыздыкты жоюу: Кыргыз жазмасы латын, кийинчерээк кириллица графикасына өтүп, миллиондогон адамдар окууну жана жазууну үйрөнгөн.

Илим жана билим: Улуттук интеллигенция калыптанып, Жогорку окуу жайлары, илимдер академиясы, театрлар жана китепканалар ачылган.

Өнөр жайлашуу жана урбанизация: Кичинекей айылдардан шаарлар (Фрунзе/Бишкек, Ош ж.б.) өсүп чыгып, завод-фабрикалар, электр станциялары курулган.

Эгемендүүлүк жана глобалдык интеграция

1991-жылы мамлекеттик көз карандысыздыкка ээ болуу кыргыз эли үчүн саясий эркиндикти гана эмес, дүйнөлүк цивилизациялык мейкиндикке түз чыгууга жол ачты. Базар экономикасына өтүү мезгили оор социалдык-экономикалык сыноолор менен коштолсо да, элдин жаңы шартка көнүү жөндөмү жогору болгонун көрсөттү. Бүгүнкү күндө кыргыз жаштары дүйнөнүн алдыңкы университеттеринде билим алып, эл аралык аренада өз ордун та-
бууда.

Заманбап санариптик доор

Бүгүнкү Кыргызстан көчмөн турмуштун баалуулуктарын сактоо менен бирге, заманбап маалыматтык технологиялар дооруна кадам таштады. Бишкек жана башка ири шаарлар заманбап инфраструктура менен камсыздалып, IT-сектор тез өнүгүүдө («Санжарбек» же «Креативдүү индустриялар паркы» сыяктуу долбоорлор). Кыргызстандын жарандары глобалдык санариптик экосистемага активдүү аралашып, жаңылыктарды тез кабыл алууда.

Көчмөн руханий мурасы менен заманбап илимий-техникалык прогресстин айкалышы кыргыз элине глобалдашкан дүйнөдө өзүнүн уникалдуу келбетин сактап калууга жана келечекке ишенимдүү кадам таштоого шарт түзүүдө.

Тинатин Усупбаева,
Аксы району А.Эрматов атындагы №4 Миң-Булак орто мектеби, тарых мугалими