БЕКТУР ИСАКОВ АГАЙДЫ СЫЙЛАДЫК, АЛ ЭМИ АНЫН МЕТОДИКАСЫН ҮЙРӨНДҮКПҮ?

Бектур Исаковду Эмгек Баатыры деп сыйладык. Эми андан да маанилүү суроо турат: анын педагогикалык тажрыйбасын изилдеп, системалаштырып, кийинки муунга өткөрө алдыкпы?

Бул суроо бир гана Бектур Исаковдун мурасына эмес, жалпы кыргыз педагогикасына тиешелүү. Биз мыкты мугалимдерди тааныйбыз, сыйлайбыз. Бирок алардын эмнеси менен мыкты экенин, кайсы ыкмасы натыйжалуу болгонун жана аны башка мугалим кантип үйрөнө аларын ар дайым эле терең изилдей бербейбиз.

Адамды даңазалоо менен анын методикасын мураска калтыруу — эки башка иш.

Мугалимдин чыныгы мурасы эмнеде?

Мыкты мугалимдин баалуулугу анын наамында эмес, класста жасаган ишинде.

Окуучуга суроону кантип койду? Баланы даяр жооптон кантип алыстатты? Ой жүгүртүүгө кандай шарт түздү? Катага кандай мамиле кылды? Китептеги маалыматты окуучунун турмушу менен кантип байланыштырды?

Ушул суроолордун жообу табылса, биз мугалимдин педагогикалык өзөгүнө жакындайбыз.

Бектур Исаковдун ондогон жылдык тажрыйбасы да ушундай көз караш менен изилденүүгө тийиш. Анын «Манасты» окутуудагы жолун мисалга алсак, кеп «ал жакшы окуткан» деген жалпы баада эмес. Ал эмнени башкача кылды? Эмне үчүн анын ыкмасы окуучуга таасир берди?

Мына ушул суроолор методиканы ачат.

«Бектур агайдан үлгү алгыла» жетишсиз

Жаш мугалимге «Бектур Исаковдон үлгү ал» десек, ал кайсы аракетти кайталайт?

Мугалимдин эмгекчилдигинби? Сабырдуулугунбу? Китепке болгон мамилесинби? Окуучуга жасаган мамилесинби?

Мунун баары маанилүү. Бирок бул дагы методика эмес.

Методика — кайталана турган педагогикалык аракеттердин системасы.

Ошондуктан мыкты мугалимдин тажрыйбасын изилдөөдө анын жеке сапаттарын санап чыгуу менен чектелбешибиз керек. Сабактын түзүлүшүн, суроо берүү маданиятын, окуучу менен иштөө ыкмаларын, баалоосун, текст менен иштөөсүн, окуучунун өз алдынчалыгын кантип калыптандырганын талдоо зарыл.

Мыкты мугалимдин өнөрүн толук көчүрүү мүмкүн эмес. Бирок анын педагогикалык ой жүгүртүү логикасын үйрөнүүгө болот.

Педагогикалык тажрыйба — улуттук капитал

Мектептеги эң баалуу билимдердин баары эле министрликтин документинде жазылбайт. Көп нерсе класста жаралат.

Мугалим жылдар бою окуучулардын ар кандай мүнөзүн, жөндөмүн, көйгөйүн көрүп, өзүнүн иштөө жолун табат. Бул — педагогикалык капитал.

Бирок ал капиталдын алсыз жери бар: эгер тажрыйба системалаштырылбаса, мугалим менен кошо жоголот.

Мына ошондуктан мыкты мугалимдердин ишин архивге өткөрүп коюу жетишсиз. Аны талдап, иштей турган билимге айлантуу керек.

Бизде алдыңкы педагогикалык тажрыйбаны жайылтуу аракети мурда эле болгон. Бектур Исаковдун мектебинин базасында тажрыйба үйрөнүү жана жайылтуу иштери жүргүзүлгөнү белгилүү. Анын методикалык эмгектери да бар.

Демек, маселе «эч нерсе жасалган жок» дегенде эмес.

Маселе — бул тажрыйба бүгүнкү мугалимдин күнүмдүк практикасына канчалык деңгээлде жетти?

Наамдан кийинки чоң милдет

Эмгек Баатыры деген жогорку наам — эмгекти таануунун белгиси. Бирок педагогикалык мурас үчүн бул акыркы чекит болбошу керек.

Бектур Исаковдун тажрыйбасын мисалга алып, бир нече ишти системалуу жүргүзүүгө болот.

Биринчиден, педагогикалык мурасын толук чогултуу зарыл. Китептери, макалалары, сабак иштелмелери, архивдик материалдары, окуучуларынын эмгектери, интервьюлары бир системага топтолууга тийиш.

Экинчиден, тажрыйбасын методикалык жактан талдоо керек. Жалпы мактоодон конкреттүү принциптерге өтүү зарыл.

Үчүнчүдөн, иштеген ыкмаларын практикалык модель катары сынап көрүү керек. Шаардык жана айылдык мектептерде, ар башка курактагы окуучулар менен колдонуп, натыйжасын салыштыруу маанилүү.

Төртүнчүдөн, санариптик педагогикалык архив түзүү зарыл. Жаш мугалим Бектур Исаковдун тажрыйбасын китепканадан издебестен, интернеттен жеткиликтүү таба алышы керек.

Ошондо гана «тажрыйбаны жайылтуу» деген сөз мазмунга ээ болот.

Бизге жаңы терминдерден мурда педагогикалык эстутум керек

Бүгүн билим берүүдө жаңы түшүнүктөр көп: 5E, STEM, долбоордук окутуу, критикалык ой жүгүртүү, жасалма интеллект, компетенттүүлүк.

Жаңылык керек. Бирок жаңылык издеп жатып мурунку муундун натыйжалуу тажрыйбасын жоготуп албашыбыз керек.

Ар бир реформа «баарын кайра баштоо» эмес, мурун топтолгон педагогикалык тажрыйбаны жаңы шартта кайра түшүнүү болушу зарыл.

Бул жерде Бектур Исаковдун мектеби бизге маанилүү сабак бере алат.

Технология өзгөрөт. Окуучунун маалыматка жетүү мүмкүнчүлүгү өзгөрөт. Бирок баланы ойлонтуунун, суроо берүүгө үйрөтүүнүн, китепти түшүнүп окуунун, улуттук баалуулукту аңдап кабыл алуунун педагогикалык маселеси кала берет.

Эң чоң сыйлык — уланткан муун

Бектур Исаковдун Эмгек Баатыры болушу — кыргыз педагогикасы үчүн сыймыктуу окуя.

Бирок анын эмгегине берилчү эң чоң баа медаль менен бүтпөшү керек.

Эгер жаш мугалим анын тажрыйбасынан сабак алса; анын методикалык принциптерин өз сабагында колдонсо; окуучу «Манасты» жаттоо менен гана чектелбей, анын маңызы жөнүндө ой жүгүртсө — анда устаттын эмгеги жашап жатат.

Бизде мыкты мугалимдер бар. Эми алардын мыктылыгын жеке феномен бойдон калтырбай, жалпы мектептин байлыгына айланта турган система керек.

Бектур Исаковго берилген наам ушул милдетти дагы бир жолу эске салды.

Устатты сыйлоо — анын атын унутпоо.
Устаттын мурасын сактоо — анын тажрыйбасын улантуу.

Экинчиси биринчисинен алда канча маанилүү.

Исмаил Кошмурзаев.