БАШТАЛГЫЧ КЛАССТЫН ОКУУЧУЛАРЫНЫН ФУНКЦИОНАЛДЫК САБАТТУУЛУГУН ӨНҮКТҮРҮҮДӨ ИНТЕРАКТИВДҮҮ ОКУТУУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН НАТЫЙЖАЛУУ КОЛДОНУУ

(16 жылдык педагогикалык тажрыйбанын негизинде)

Башталгыч класстын окуучуларынын функционалдык сабаттуулугун өнүктүрүүдө интерактивдүү окутуу технологияларын колдонуунун педагогикалык мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө сөз кылалы деп турабыз.  Интерактивдүү усулдар окуучунун сабактагы активдүүлүгүн арттырып, алган билимин турмуштук кырдаалдарда колдонууга, өз оюн эркин айтууга, маалыматты талдоого жана чечим кабыл алууга шарт түзөт. Төмөндө  мугалимдин практикалык тажрыйбасына таянган ыкмалар жана аларды сабакта колдонуу жолдору сунушталат.

Азыркы билим берүүдө окуучуга даяр маалыматты берүү менен гана чектелбестен, анын алган билимин күнүмдүк турмушта колдоно алуусун камсыз кылуу маанилүү. Функционалдык сабаттуулук – окуучунун окуу, жазуу, эсептөө, маалыматты түшүнүү, талдоо жана алган билимин практикалык кырдаалда колдонуу жөндөмдөрүнүн жыйындысы. Айрыкча башталгыч класста бул көндүмдөрдүн пайдубалы түптөлөт.

Мугалимдин 16 жылдык педагогикалык тажрыйбасында окуучунун сабакка активдүү катышуусу, өз алдынча ой жүгүртүүсү жана практикалык тапшырмаларды аткаруусу натыйжалуу окутуунун негизги шарттарынын бири экендиги байкалат. Ошондуктан интерактивдүү окутуу технологияларын максаттуу пайдалануу функционалдык сабаттуулукту өнүктүрүүнүн натыйжалуу жолдорунун бири болуп саналат.

1. Функционалдык сабаттуулуктун мааниси

Функционалдык сабаттуу окуучу текстти окуп гана тим болбостон, анын мазмунун түшүнөт, негизги маалыматты бөлүп алат, суроого жооп берет, салыштырат жана жыйынтык чыгарат. Математикада эсепти механикалык түрдө чыгаруу менен чектелбестен, эсептөөнү турмуштук маселелерде колдонот. Мындан тышкары, маалымат менен иштөө, өз оюн билдирүү, кызматташуу жана көйгөйдү чечүү жөндөмдөрү да маанилүү.

Бул сапаттарды калыптандыруу үчүн сабак окуучунун аракетине багытталышы керек. Мугалим уюштуруучу жана багыт берүүчү ролду аткарып, окуучуларга өз алдынча изденүүгө мүмкүнчүлүк берет.

2. Интерактивдүү окутуу технологиялары

Интерактивдүү окутуу – мугалим менен окуучунун, ошондой эле окуучулардын өз ара аракеттенүүсүнө негизделген окутуу формасы. Анын негизги өзгөчөлүгү – окуучунун пассивдүү угуучу эмес, окуу процессинин активдүү катышуучусу болушу.

Башталгыч класстарда «Мээ чабуулу», «Жупта иштөө», «Топто иштөө», «Кластер», «INSERT», «Ойлон – жупташ – бөлүш», ролдук оюндар, кырдаалдык тапшырмалар жана рефлексиялык ыкмалар натыйжалуу колдонулат. Бул ыкмалар окуучуларды суроо берүүгө, пикир айтууга, бири-бирин угууга жана далил келтирүүгө үйрөтөт.

3. Сабакта колдонуу тажрыйбасы

Мисалы, кыргыз тили сабагында текст менен иштөөдө окуучуларды жуптарга бөлүп, тексттин негизги оюн аныктоо, ачкыч сөздөрдү табуу жана өз жыйынтыгын айтуу тапшырмалары берилет. Мындай иш окуу сабаттуулугун гана эмес, коммуникациялык көндүмдөрдү да өнүктүрөт.

Математика сабагында турмуштук кырдаалга байланышкан маселелерди берүү өзгөчө маанилүү. Мисалы, сатып алуу, убакытты эсептөө, аралыкты аныктоо, үй-бүлөлүк бюджет сыяктуу жөнөкөй кырдаалдар аркылуу окуучу математикалык билимдин турмуштагы колдонулушун түшүнөт.

Дүйнө таануу сабактарында байкоо жүргүзүү, салыштыруу, болжолдоо жана жыйынтык чыгаруу тапшырмалары колдонулганда окуучунун изилдөөчүлүк жөндөмү калыптанат.

4. Интерактивдүү ыкмалардын артыкчылыктары

Интерактивдүү окутуунун артыкчылыгы – ар бир окуучунун сабакка катышуусуна шарт түзүлүшүндө. Топтук жана жуптук иштер окуучуларды кызматташууга үйрөтөт. Суроо-жооп жана талкуу өз оюн так айтууга жардам берет. Көйгөйлүү кырдаалдар окуучуну ойлонууга жана өз алдынча чечим издөөгө түрткү берет.

Мугалим үчүн окуучунун иш-аракетин байкоо жана калыптандыруучу баалоо аркылуу анын жетишкендигин аныктоо мүмкүнчүлүгү кеңейет.

5. Натыйжалуу колдонуу шарттары

Интерактивдүү ыкма жөн гана оюн же көңүл ачуу үчүн эмес, сабактын максатына ылайык тандалышы керек. Тапшырма окуучунун жаш өзгөчөлүгүнө туура келип, түшүнүктүү жана аткарууга мүмкүн болгон болушу зарыл. Ар бир иштин соңунда рефлексия жүргүзүү маанилүү.

«Бүгүн эмнени үйрөндүм?», «Кайсы тапшырма мага кызыктуу болду?», «Кайсы жерде кыйналдым?», «Билимимди кайда колдоно алам?» сыяктуу суроолор окуучуну өз окуусун баалоого үйрөтөт.

Жыйынтыктап айтканда:

Башталгыч класста функционалдык сабаттуулукту өнүктүрүү – окуучунун келечектеги билим алуусунун жана күнүмдүк турмушка даярдыгынын маанилүү негизи. Интерактивдүү окутуу технологиялары окуучунун активдүүлүгүн жогорулатып, билимди практикалык колдонууга, өз алдынча ой жүгүртүүгө жана кызматташууга шарт түзөт.

Мугалимдин милдети – ар бир сабакта окуучуга ойлонууга, аракет кылууга, суроо берүүгө жана өз жыйынтыгын чыгарууга мүмкүнчүлүк түзүү. 16 жылдык педагогикалык тажрыйба интерактивдүү ыкмаларды максаттуу жана системалуу колдонуу окуучулардын окууга болгон кызыгуусун арттырып, функционалдык сабаттуулуктун негизги компоненттерин калыптандырууга өбөлгө түзөрүн көрсөтөт.

Автор: Мамбаева Толгонай Акимбековна

Сулайманкулов Жоробек атындагы №8 жалпы билим берүүчү мектеби,

Карача айылы, Базар-Коргон району.