БАШ КАЛААДАГЫ МЕКТЕПТИН КӨМҮСКӨ АКЧАЛАРЫ

Борбор калаадагы эң белгилүү мектептердин бириндеги финансылык жаңжал өлкөдөгү билим берүү тармагындагы эски кеселдин бетин ачты. Эмне үчүн мамлекет миллиондогон каражат бөлүп жатса да, мектептер дагы эле ата-энелердин чөнтөгүн карап келет?

Бишкек шаардык прокуратурасы тарабынан борбордогу №24 мектепте жүргүзүлгөн текшерүү коомчулукта чоң талкуу жаратты. Прокуратура тарабынан мектеп жетекчилигине карата кылмыш иши козголуп, тергөө иштери кызуу жүрүүдө. Бул материалда биз расмий маалыматтардын негизинде окуяга укуктук баа берип, бийлик жетекчилеринин позициясын, мэриядагы кадрдык өзгөрүүлөрдү жана бул схемалардын артында турган системалык көйгөйлөрдү талдайбыз.

КР Башкы прокуратурасынын расмий билдирүүсүнө ылайык, Бишкек шаардык прокуратурасы мектептерде акысыз билим алуу укуктарынын сакталышын текшерүү учурунда №24 мектептеги ири көлөмдөгү мыйзамсыз акча жыйноо фактысын аныктаган.

Мектептин жооптуу кызматкерлери «мектептин оңдоо иштерине» (ремонтко) деп ата-энелерден мыйзамсыз түрдө каражат чогултуп келишкен. Чогултулган каражаттардын жалпы суммасы 1 миллион 131 миң 450 сомду түзгөн. Текшерүү учурунда бул каражаттардын бир бөлүгү мектепти расмий эсебине киргизилбей, мектеп кызматкерлеринин биринин үйүндө сакталып келгени ачыкталган.

Бул жагдай акча каражаттарынын максаттуу жумшалышына гана эмес, алардын жеке кызыкчылыктарга жумшалып кетүү коркунучу бар экенине түздөн-түз далил болот.

Бул чуулгандуу окуя коомчулукта кызуу талкууланып жаткан маалда, Бишкек мэриясынын билим берүү тармагын тейлеген жетекчилик курамында күтүүсүз кадрдык алмашуулар орун алды. Бишкек шаарынын мэриясынын Билим берүү департаментинин жетекчиси Рахат Мусаева кызмат ордун алмаштырып, вице-мэрдин милдетин аткаруучу болуп дайындалды. Ал эми анын ордуна Билим берүү департаментинин жаңы жетекчиси болуп Жаныбек Орозалиев келди.

Шаардык билим берүү тармагын түздөн-түз тейлеген бул жетекчилердин дал ушул №24 мектептеги коррупциялык жаңжал күчөп турган маалда алмашуусу түрдүү суроолорду жаратты. Бул кадрдык ротациялардын №24 мектептеги мыйзамсыз акчаларга жана андан кийин башталган текшерүүлөргө канчалык деңгээлде катышы же байланышы бар экендиги азырынча расмий түрдө ачыктала элек жана белгисиз бойдон калууда. Бирок, коомчулук муну шаардагы мектептерди көзөмөлдөө системасынын чабалдыгынан улам жасалган кадам катары да баалап жатышат.

Мектептердеги бул маселе мамлекеттик деңгээлде катуу көзөмөлгө алынган. Мамлекет башчысы жана тармактык министрлик бул багытта бир нече жолу кескин билдирүүлөрдү жасап, тиешелүү мыйзамдык базаларды түзүшкөн.

Президент Садыр Жапаров «Балдардын мектепте акысыз билим алуу укугун ишке ашырууга мамлекеттик кепилдиктерди камсыз кылуу боюнча чаралар жөнүндө» атайын Жарлыкка кол койгон. Анда мектептерде окуу классын оңдоого, кайтарууга, же принтер, парда, бор, чүпүрөк сыяктуу зарыл болгон буюмдарды сатып алууга акча чогултуу практикасына толук тыюу салынган.

Президент билим берүү министрлигине берген тапшырмаларында мектептерди оңдоп-түзөө жана бардык керектүү чарбалык каражаттарды сатып алуу республикалык бюджеттен гана каржыланарын бир нече жолу баса белгилеген. Мындан сырткары, Элдик курултайда Садыр Жапаров бул жарлык кыйшаюусуз аткарылышы керектигин, акча чогултуулар тууралуу маалымат түшсө, териштирилип, тиешелүү адамдар жазага тартыларын эскерткен.

Маанилүү: Мамлекет башчысы мектептерде мыйзамсыз жана мажбурлап каражат чогулткандарга, ошондой эле атайын фонддорду түзүп алгандарга 20 миң сомдон 60 миң сомго чейин айып пул салуу боюнча мыйзамга да кол койгон.

Агартуу министри Догдуркүл Кендирбаева мектептердеги ремонт иштери жана мыйзамсыз акча жыйноо боюнча өзгөчө Бишкек шаарында териштирүүлөр катуу жүрүп жатканын билдирген. Министрдин айтымында, мамлекет мектептерди оңдоо жана күтүү чыгымдарын нормативдик каржылоонун алкагында толук камсыздайт.

Министрлик расмий түрдө жалпы республикадагы мектептердин ремонту үчүн мамлекеттик бюджеттен 404 миллион сом каралганын, быйылкы жылы курулуш материалдарын сатып алууга гана эмес, оңдоп-түзөө иштерин жүргүзүүгө да каражат бөлүнүп бергенин тактаган. Ошондой эле, окуу класстары үчүн зарыл болгон чарбалык буюмдарды алууга да ири суммада атайын каражаттар багытталган.

«Биз акча чогултууга таптакыр жол бербейбиз. Мамлекет оңдоо иштерине кеткен бардык чыгымдарды жабат. Эгерде мыйзамсыз акча чогултуулар катталган мектеп аныкталса, анда мектеп директору менен кош айтышабыз», — деп билдирген Кендирбаева.

Азыркы тапта №24 мектептеги бул факт боюнча укук коргоо органдары тарабынан төмөнкүдөй конкреттүү чаралар көрүлүүдө:

КР Кылмыш-жаза кодексинин 337-беренеси («Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу») боюнча кылмыш иши козголду. Иштин бардык жагдайларын жана бул кылмыштуу схеманын чынжырын аныктоо боюнча тергөө амалдары уланууда.

337-берене боюнча айыпталган кызматтык адамдар, эгерде алардын күнөөсү сотто далилденсе, ири өлчөмдөгү айып пул төлөөдөн баштап, белгилүү бир мөөнөткө мамлекеттик кызматтарда иштөө укугунан ажыратылат, ал тургай эң оор жаза катары эркинен ажыратуу чарасы да колдонушу мүмкүн.

Бийликтин катуу эскертүүлөрүнө, бөлүнүп жаткан миллиондорго жана шаардык деңгээлдеги кадрдык өзгөрүүлөргө карабай, мектептерде мындай көрүнүштөрдүн кайталанышынын бир нече себептери бар:

1. Мурда мектептердин алдында расмий коомдук фонддор иштеп, акча банк аркылуу чогултулса, жарлыктан кийин бул система мыйзамсыз «колдон колго» берүү же мобилдик капчыктар аркылуу накталай эмес которуу схемаларына өттү. №24 мектепте акчанын кызматкердин үйүнөн табылышы – бул көзөмөлдөн жана расмий банктык тутумдардан качуунун эң жөнөкөй далили.
2. Мамлекет ремонтко ири суммада акча бөлүп жатканы менен, бул каражаттар окуучулардын санына жараша бөлүнгөндүктөн, айрым чоң же эски мектептердин муктаждыктарын толук жабууга жетишсиз болуп калган учурлар кездешет. Бул боштукту мектеп жетекчилиги кайра эле ата-энелердин эсебинен толтурууга аракет кылууда.
3. Ата-энелер комитеттеринин басымы жана «балама мектепте начар мамиле жасалат» деген кооптонуудан улам, көпчүлүк ата-энелер ачык каршы чыга алышпайт. Алар мыйзамсыз акча берүү менен өздөрү да бул схеманын ортомчусу болуп жатышканын аңдап билишпейт.

Эгерде сиздин балаңыз окуган мектепте «ремонтко», «класс фондуна» же башка чарбалык иштерге деп акча талап кылынып жатса, төмөнкү кадамдарды жасаңыз:

1. Далил топтоңуз: WhatsApp группалардагы билдирүүлөрдүн скриншотун алыңыз, аудио же видео жаздырыңыз.
2. Төлөөдөн баш тартыңыз: Сиздин мыйзамдуу түрдө баш тартууга толук укугуңуз бар, президенттин жарлыгы жана мыйзам сизди коргойт.
3. Расмий органдарга кайрылыңыз:

• КР Агартуу министрлигинин +996 (312) 62-15-20 ишеним телефонуна;
• Аймактык же шаардык прокуратура органдарына (бул №24 мектеп сыяктуу кылмыш ишин козгоого негиз болот);
• Ички иштер министрлигинин тиешелүү кызматтарына.

№24 мектептеги 1,1 миллион сомдук жаңжал – бул жөн гана бир мектептин маселеси эмес, бул бүтүндөй системага берилген коңгуроо. Президенттин катуу талабы, Агартуу министрлиги тарабынан бөлүнүп жаткан каражаттар жана шаардык Билим берүү департаментинин жетекчилигиндеги күтүүсүз кадрдык ротациялар билим берүү тармагында чоң өзгөрүүлөр жүрүп жатканынан кабар берет. Бирок, бул өзгөрүүлөр тамырлап кеткен эски жемкорлук схемаларды канчалык деңгээлде тазалай алат, аны убакыт көрсөтөт. Шаардагы жаңы жетекчилик бул окуялардан туура жыйынтык чыгарып, көзөмөлдү күчөтүүсү зарыл.

Нурлан КЫДЫКОВ, “Кут Билим”