АНГЛИС ТИЛИН 3-9-КЛАССТАРДА «TOWE» ОКУУ КИТЕПТЕРИ МЕНЕН ОКУТУУДАГЫУСУЛДУК ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨР

Мен, Жумакеримова Динара Токоновна, Кочкор районундагы Таалайбек Курткаев атындагы жалпы билим берүү мектебинде англис тили мугалими болуп эмгектенип келе жатам. Өзүмдүн 35 жылдык педагогикалык ишмердүүлүгүмдө мен тил үйрөтүүнүн сан чынжырлуу этаптарына, ар кыл реформаларга жана окуу китептеринин эволюциясына күбө болдум.

Бүгүнкү заман агымы бизден жаңы муундун окуу куралдарына карата таптакыр башкача, ийкемдүү жана компетенттүүлүккө багытталган мамилени талап кылууда. Бүгүнкү биздин темабыз: «Англис тилин 3-9-класстарда «TOWE» китептери менен окутуудагы усулдук өзгөчөлүктөр» деп аталат. Бул жаңы муундагы заманбап китептер менен иштөөдө менин практикалык тажрыйбамда өзүн актаган негизги усулдук принциптерге жана педагогикалык «сырларга» токтоло кетүүгө уруксат этиңиздер.

1. Башталгыч деңгээл (3-4-класстар): Оюн технологиялары жана тилдик чөйрөгө табигый кирүү

Бул курактагы окуучулардын башкы психологиялык өзгөчөлүгү – алардын дүйнөнү кабыл алуусу дагы эле оюн, визуалдык образдар жана эмоционалдык байланыштар аркылуу ишке ашат. «TOWE» китептеринин бул этаптагы башкы артыкчылыгы – анын интерактивдүүлүгү жана коммуникативдүүлүгүндө.

Англис тилин окутууда:

• Интерактивдүүлүккө: жуптук жана топтук иштер, оюндар, роль ойноо жана талкуулар кирет.
• Коммуникативдүүлүккө: сүйлөшүү, диалог түзүү, пикир билдирүү жана суроо-жооп жүргүзүү кирет.
• Коммуникативдик басым: Эрежелерди механикалык түрдө жаттоону таптакыр токтотуу зарыл. Китептеги кыска диалогдорду, ритмикалык ырларды (chants) жана сюжеттик окуяларды кыймыл-аракет аркылуу уюштуруу керек (бул илимде TPR – Total Physical Response, башкача айтканда, Кыймыл-аракет аркылуу толук кабыл алуу усулу деп аталат).
• Визуалдык рефлексия: Сүрөттөр менен иштөөдө жөнөкөй констатациялоо аздык кылат. Мугалим багыттоочу суроолорду бериши шарт: «What color is her dress?», «Where is the bear sitting?». Эгер бала башында кыйналса, суроону эне тилинде берип, бирок жообун англис тилинде гана кабыл алууга көндүрүү зарыл.
• Усулдук кеңеш: Сабакта эне тилин колдонууну минималдаштырыңыз (сабактын 10-15% ашпоосу тийиш). Бала алгачкы мүнөттөрдөн тартып эле китептин аудиоматериалдары аркылуу тилдин табигый интонациясын угуп, кулагына сиңириши керек.

2. Ортоңку деңгээл (5–7-класстар): Тилдик системалаштыруу жана индуктивдүү грамматика

Бул куракта окуучуларда абстракттуу жана логикалык ой жүргүзүү калыптана баштайт. Китептин лексикасы татаалдашып, грамматикалык структуралар тереңдейт.

Индуктивдүү ыкма (Жөнөкөйдөн татаалга): Даяр эрежени доскага жазып берип, жаттаткан эски салттан качыңыз. «TOWE» китебиндеги текстти окуп жатканда, окуучулардын өздөрүнө окшош структураларды таптырыңыз.

Мисалы: «Балдар, бул сүйлөмдөрдөгү этиштердин аягында кандай жалпы мүчө (форма) турат? Ал эмнени билдириши мүмкүн?» деп, эрежени окуучунун өзүнө ачтырыңыз.

Контексттик сөздүк: Жаңы сөздөрдү механикалык түрдө тизмелеп которуу натыйжа бербейт. Окуучу сөздүн маанисин тексттин мазмунуна, контекстке же берилген сүрөткө карап, өзү аңдап түшүнүүсүнө шарт түзүү керек. «TOWE» китептеринде жаңы сөздөр сүрөттөр, контекст жана мисалдар аркылуу берилип, окуучулар алардын маанисин өз алдынча аныктоого багытталган. Бул индуктивдүү ыкманын колдонулушун көрсөтөт.

Тексттен жандуу кепке: Окулган ар бир текст жөнөкөй которулуп калбастан, окуучунун жеке тажрыйбасы менен интеграцияланышы шарт. Башкача айтканда, тексттеги кырдаалды бала өзүнүн жашоосуна проекциялап, пикир билдирүүсү зарыл.

3. Жогорку деңгээл (8-9-класстар): Сын көз караш, долбоорлоо жана эркин кеп (Fluency)

Өспүрүм курак – бул өз алдынчалыкка, өз көз карашын коргоого жана курч темаларды талкуулоого умтулган учур. Бул деңгээлдеги «TOWE» китептери заманбап глобалдык темаларды (санариптештирүү, экология, кесиптик багыт алуу) камтыйт.

Долбоордук ишмердүүлүк (Project Work): Китептеги ар бир бөлүмдүн (Unit) соңундагы долбоордук тапшырмаларды жөнөкөй кагаздагы сүрөт эмес, санариптик презентация, кыска видеоролик же социалдык изилдөө иши катары уюштуруңуз. Бул өспүрүмдөрдүн ички мотивациясын ойнотот.

Дискуссиялык аянтча: Тексттеги көйгөйлүү суроолорду дебат форматына алып чыгыңыз. Бул этаптагы эң башкы ката – окуучу сүйлөп жатканда анын грамматикалык каталарын дароо оңдоп, сөзүн бөлүү. Бул баланы тушап коёт. Биздин максат – катасыз сүйлөөгө эмес, биринчи кезекте окуучуларды эркин сүйлөөгө үйрөтүү (Fluency).

Каталар үстүндө иштөө: Каталар үстүндө иштөөнү сабактын жыйынтыктоочу бөлүгүнө калтырабыз. Мында мугалим окуучулардын типтүү каталарын талдап, өзүн-өзү оңдоо, жуп менен текшерүү жана каталарды талдоо ыкмалары аркылуу туура жоопко жетүүгө жардам берет (Self-correction, peer correction, etc.).

Корутунду

Урматтуу кесиптештер! «TOWE» окуу китеби – бул жөнөкөй эле маалымат берүүчү курал эмес, бул жандуу, динамикалык усулдук система. Анткени китепте окуучулардын жаш өзгөчөлүктөрүнө ылайык интерактивдүү тапшырмалар, оюндар, жуптук жана топтук иштер камтылган. Китеп окуучуларды активдүү катышууга үндөп, тилдик көндүмдөрдүн акырындык менен өнүгүшүн камсыз кылат.

Бул китептер менен иштөөдөгү эң башкы өзгөчөлүк – мугалимдин позициясынын жаңыланышында. Биз билимди даяр бойдон куюучу лектор эмеспиз, биз окуучуга дүйнөлүк тилдин мейкиндигин ачууга көмөктөшкөн жол көрсөтүүчүбүз. Окуучунун тилге болгон сүйүүсү китептин кооз басылганында гана эмес, биздин ошол китептеги материалды сабакта канчалык деңгээлде жандуу усулдар менен айкалыштыра алганыбыздан көз каранды.

Мугалим үчүн усулдук багыттама (Матрица)

Динара Жумакеримова,
Таалайбек Курткаев атындагы жалпы билим берүү

мектебинин англис тили мугалими, Кочкор району,
Мантыш айылы