12 ЖЫЛДЫК БИЛИМДИН ОКУУЧУЛАРДЫН ӨНҮГҮҮСҮНӨ ТИЙГИЗГЕН ТААСИРИ

Азыркы заманда билим берүү системасынын ролу өзгөчө мааниге ээ. Коомдун өнүгүшү, мамлекеттин келечеги жана экономиканын өсүшү билимдүү муунга байланыштуу. Ошондуктан дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө билим берүү системасы үзгүлтүксүз жаңыланып, заман талабына ылайык реформалар жүргүзүлүп келет. Мындай реформалардын бири – 12 жылдык билим берүү системасына өтүү болуп саналат.
12 жылдык билим берүү окуучулардын билим деңгээлин жогорулатуу менен бирге алардын интеллектуалдык, социалдык, психологиялык жана чыгармачылык жактан өнүгүшүнө шарт түзөт. Бул система ар бир окуучунун жеке өзгөчөлүгүн эске алып, анын жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган. Ошондой эле окуучуларды турмушка жана келечектеги кесиптик ишмердүүлүккө даярдоодо чоң роль ойнойт.

12 жылдык билим берүүнүн маңызы

12 жылдык билим берүү модели – билим берүүнүн бирдиктүү мөөнөтүндө мазмунун жаңылаган система. Анын негизги максаты – окуучуларга терең билим берүү менен катар, алардын турмуштук көндүмдөрүн өнүктүрүү болуп саналат.

Бул система балдардын жаш өзгөчөлүктөрүнө ылайык окутууну камсыз кылат. Натыйжада окуучулар билимди шашпай өздөштүрүп, алган маалыматтарын жакшыраак түшүнүүгө мүмкүнчүлүк алышат. Мындан тышкары, алар өз алдынча ойлонууга, талдоо жүргүзүүгө жана чыгармачылык менен иштөөгө үйрөнүшөт.

Интеллектуалдык өнүгүүгө тийгизген таасири

12 жылдык билим берүү окуучулардын акыл-эс жөндөмдөрүнүн өнүгүшүнө чоң жардам берет. Кошумча окуу убактысы ар бир предметти тереңирээк өздөштүрүүгө шарт түзөт. Окуучулар маалыматтарды жаттап алуу менен гана чектелбестен, алардын маанисин түшүнүүгө жана практикада колдонууга үйрөнүшөт.

Мындай система окуучулардын логикалык ой жүгүртүүсүн өнүктүрөт. Алар ар кандай маселелерди чечүүгө, маалыматтарды салыштырууга жана талдоого көнүгүшөт. Натыйжада сынчыл ой жүгүртүү жөндөмү калыпта-
нат.

Азыркы маалыматтык коомдо окуучулар үчүн маалыматты табуу гана эмес, аны туура колдонуу дагы маанилүү. 12 жылдык билим берүү ушул көндүмдөрдү өнүктүрүүгө багытталган.

Чыгармачылык жөндөмдөрдүн өнүгүшү

Заманбап билим берүү чыгармачыл инсанды тарбиялоону максат кылат. Ошондуктан 12 жылдык билим берүүдө чыгармачылык иштерге өзгөчө көңүл бурулат.

Окуучулар ар кандай долбоорлорго катышып, илимий изилдөөлөрдү жүргүзүп, жаңы идеяларды сунуштоого үйрөнүшөт. Сабактарда практикалык тапшырмалардын көбөйүшү алардын чыгармачылык ой жүгүртүүсүн өнүктүрөт.

Чыгармачылык жөндөмдөрдүн өнүгүшү окуучулардын өзүнө болгон ишенимин арттырат. Алар өз ойлорун эркин билдирүүгө жана жаңы мүмкүнчүлүктөрдү издөөгө умтулушат.

Социалдык өнүгүүгө тийгизген таасири

Мектеп билим берүүчү жай гана эмес, социалдашуу чөйрөсү дагы болуп саналат. Окуучулар мектепте адамдар менен мамиле түзүүнү, кызматташууну жана жоопкерчиликти үйрөнүшөт.

12 жылдык билим берүүдө топтук иштерге жана биргелешкен долбоорлорго чоң маани берилет. Бул окуучулардын бири-бири менен кызматташуу жөндөмүн өнүктүрөт.

Мындан тышкары, окуучулар ар түрдүү көз караштарды сыйлоого жана башкалардын оюн угууга үйрөнүшөт. Натыйжада толеранттуулук, өз ара түшүнүшүү жана жарандык жоопкерчилик сыяктуу сапаттар калыптанат.

Психологиялык өнүгүүгө тийгизген таасири

Окуучулардын психологиялык өнүгүүсү алардын окуудагы жетишкендиктерине түздөн-түз таасир этет. 12 жылдык билим берүүдө окуу жүгү окуучулардын жаш өзгөчөлүктөрүнө ылайык бөлүштүрүлөт.

Бул окуучулардын ашыкча чарчоосун азайтып, окууга болгон кызыгуусун сактоого жардам берет. Алар жаңы билимди стресси жок кабыл алууга мүмкүнчүлүк алышат.

Ошондой эле окуучулар өзүнө болгон ишенимди өнүктүрүп, өз алдынча чечим кабыл алууга үйрөнүшөт. Мындай сапаттар алардын келечектеги жашоосунда маанилүү роль ойнойт.

Кесиптик багыт алууга тийгизген таасири

12 жылдык билим берүү системасы окуучуларды келечектеги кесибин тандоого жакшыраак даярдайт. Жогорку класстарда профилдик окутуунун киргизилиши алардын кызыгуусуна жана жөндөмүнө ылайык билим алуусуна мүмкүнчүлүк түзөт.

Мисалы, техникалык адистиктерге кызыккан окуучулар математика жана физика сабактарын тереңдетип окуй алышат. Ал эми медицина тармагына кызыккандар биология жана химия сабактарына көбүрөөк көңүл буру-
шат.

Бул окуучулардын келечектеги кесибин туура тандоосуна жардам берип, алардын убактысын жана мүмкүнчүлүктөрүн натыйжалуу пайдаланууга шарт түзөт.

Санариптик көндүмдөрдүн өнүгүшү

Бүгүнкү күндө маалыматтык технологиялар жашоонун бардык тармактарына кирди. Ошондуктан окуучулардын санариптик сабаттуулугун өнүктүрүү маанилүү болуп
калды.

12 жылдык билим берүүдө компьютердик технологияларды колдонууга, интернет булактары менен иштөөгө жана маалыматтарды талдоого өзгөчө көңүл бурулат.

Бул окуучулардын заманбап технологияларды өздөштүрүүсүнө жардам берип, аларды келечектеги эмгек рыногунун талаптарына даярдайт.

12 жылдык билим берүүнүн коом үчүн мааниси

12 жылдык билим берүү жеке окуучуга гана эмес, бүтүндөй коомго дагы пайдалуу. Билимдүү жана чыгармачыл жаштар өлкөнүн өнүгүшүнө чоң салым кошушат.

Мындай система аркылуу даярдалган бүтүрүүчүлөр эмгек рыногунда атаандаштыкка жөндөмдүү болуп, өлкөнүн экономикасынын өнүгүшүнө жардам беришет. Ошондой эле жарандык жоопкерчилиги жогору, активдүү жана билимдүү муун калыптанат.

Жыйынтыктап айтканда, 12 жылдык билим берүү окуучулардын ар тараптуу өнүгүүсүнө чоң таасир тийгизет. Ал алардын интеллектуалдык деңгээлин жогорулатып, чыгармачылык жөндөмдөрүн өнүктүрөт, социалдык жана психологиялык жактан жетилүүсүнө жардам берет.

Мындан тышкары, окуучуларды келечектеги кесиптик ишмердүүлүккө даярдап, заманбап технологияларды колдонууга үйрөтөт. Ошондуктан 12 жылдык билим берүү системасы окуучулардын сапаттуу билим алышына жана келечекте ийгиликтүү инсан болуп калыптанышына өбөлгө түзгөн маанилүү билим берүү реформасы болуп
саналат.

Жылдыз КУДАЙБЕРГЕНОВА,

профессор, А.Молдокулов атындагы Улуттук инновациялык технологиялар мектеп-лицейинин башталгыч классынын мугалими