КЫРГЫЗСТАНДАГЫ «КАГАЗСЫЗ МЕКТЕП» КОНЦЕПЦИЯСЫ МУГАЛИМДИН ИШИН КАНТИП ЖЕҢИЛДЕТТИ?

Кыргыз Республикасынын билим берүү системасы өз тарыхындагы эң масштабдуу жана маанилүү трансформациялык этапты баштан кечирүүдө. Узак жылдар бою мектеп мугалимдери, директорлор жана билим берүү кызматкерлери негизги көңүлүн окуучуларга билим берүүгө эмес, чексиз кагаз иштерине, отчетторго жумшап, бюрократиялык тоскоолдуктарга кабылып келишкен. Бирок бүгүнкү күндө өлкө «кагазсыз мектеп» концепциясына ишенимдүү кадам таштап, санариптик технологияларды билим берүүнүн ажырагыс бөлүгү катары кабыл алууда. Бул макалада биз санариптештирүү мугалимдерди бюрократиядан кантип бошотуп жатканын жана бул процесстин негизги багыттарын кеңири талдайбыз.

Санариптештирүүнүн пайдубалы: «Күндөлүк» системасынын ийгилиги

Кыргызстандын билим берүү тармагын санариптештирүүнүн алгачкы жана эң таасирдүү кадамы — «Күндөлүк» маалыматтык системасынын киргизилиши болду. Бүгүнкү күндө бул платформа жөн гана баа коюучу курал эмес, бүтүндөй бир билим берүү экосистемасынын өзөгүнө айланды. Статистикалык маалыматтарга таянсак, учурда бул системаны 100 миңге жакын мугалим, жарым миллиондон ашык ата-эне жана 600 миңден ашуун окуучу күн сайын колдонуп келет.

Эгер мурда мектептерде журналдарды толтуруу, окуучулардын сабакка катышуусун көзөмөлдөө жана чейректик отчетторду чыгаруу мугалимдин бир топ убактысын алса, азыр бул процесстер автоматташтырылган. Электрондук журнал мугалимге бааларды жана сабактын темаларын бир жолу киргизүүгө мүмкүндүк берет, ал эми система өз кезегинде чейректик жана жылдык отчетторду заматта иштеп чыгат. Бул мугалимди кагаз журналдарды кайра-кайра текшерүүдөн жана математикалык эсептөөлөрдөн куткарат.

Мектептеги тамактануу: Туура эсеп жана туура тамактануу

Билим берүү тармагындагы эң татаал жана бюрократиялашкан тармактардын бири — бул мектептеги тамактанууну уюштуруу болчу. Мурда мектеп администрациясы менюну түзүүдө Санитардык-эпидемиологиялык кызмат менен көптөгөн кагаздарды макулдашууга мажбур эле. «Күндөлүк» системасынын алкагындагы жаңы модуль бул маселени түп-тамырынан бери чечти.

Азыркы учурда системада алдын ала макулдашылган типтүү менюлар бар. Мектеп директору кагаз толтурбастан, системадан даяр менюну тандап алат. Эң негизгиси, система тамак ичкен балдардын санын автоматтык түрдө аныктап, продуктулардын сарпталышын жана кампа калдыктарын эсептеп чыгат. Мисалы, эгерде башталгыч класстардын окуучуларынын саны өзгөрсө, система керектүү азык-түлүктүн көлөмүн өзү кайра эсептейт. Бул директорлорду жана чарба иштери боюнча орун басарларды күнүмдүк эсеп-кысаптан бошотуп, ката кетирүү тобокелдигин минималдаштырат.

Улуттук олимпиадалар: Ачык-айкындуулукка кадам

Окуучулардын улуттук жана республикалык олимпиадаларын өткөрүү процесси да санариптик трансформациядан четте калган жок. Мурда катышуучуларды каттоо, тизмелерди райондук бөлүмдөргө өткөрүү жана жыйынтыктарды иштеп чыгуу айлап созулчу. Бүгүнкү күндө «Күндөлүк» платформасы аркылуу каттоо онлайн жүрүп, жыйынтыктар автоматтык түрдө чыгарылат.

Бул системанын дагы бир артыкчылыгы — окуучунун ийгилиги мугалимдин «Мугалим» маалыматтык системасындагы жеке портфолиосуна автоматтык түрдө упай катары кошулат. Демек, мугалим өзүнүн сыйлыктары же категориялары үчүн кагаз түрүндөгү далилдерди чогултуп убара болбойт.

Аттестаттар жана күбөлүктөр: Катасыз жана тез даярдалат

Ар бир окуу жылынын аягында мектеп жетекчилиги жана райондук билим берүү бөлүмдөрү үчүн эң чоң жүк — аттестаттарды жана күбөлүктөрдү даярдоо болчу. Маалыматтарды кол менен киргизүүдө кеткен кичинекей эле техникалык ката бүтүндөй бир документтин жараксыз болушуна алып келчү.

Жаңы интеграцияланган система аркылуу мектеп директору бир эле баскычты басуу менен окуучунун бардык бааларын жана маалыматтарын басмаканага жибере алат. Маалыматтар «Күндөлүк» системасынан түз алынгандыктан, андагы каталар дээрлик жокко эсе. Ошондой эле, Агартуу министрлиги реалдуу убакыт режиминде канча документ басылып жатканын жана канча окуучу «артыкчылык» аттестатына талапкер экенин көрө алат.

ЖРТ жана бала бакчага кезек: Ата-энелер үчүн жеңилдик

Санариптештирүү бир гана мугалимдерге эмес, ата-энелер менен окуучуларга да чоң жеңилдиктерди алып келүүдө. Жалпы республикалык тестирлөөгө (ЖРТ) каттоо процесси азыр толугу менен онлайн форматка өттү. Эми окуучулар тестке катышуу үчүн мектептен маалымкат сурап же кезекке туруп убара болбойт. Тиркеме аркылуу каттоодон өтүп, төлөмдү онлайн жүргүзүп, тест күнү паспорту менен гана баруу жетиштүү. Бул мектеп администрациясынын окуучуларга «рейтингге таасир этет» деген шылтоо менен ЖРТга катышууга тоскоолдук кылуу мүмкүнчүлүгүн жок кылды.

Ошондой эле, «Түндүк» тиркемеси аркылуу бала бакчага кезекке туруу системасы модернизацияланды. Мурда ата-энелер баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгүнүн көчүрмөсүн жана башка көптөгөн кагаздарды мекемелерге ташышса, азыр бардык маалыматтар мамлекеттик базалардан автоматтык түрдө алынат.

Жеке мектептерди лицензиялоо жана коррупцияга бөгөт

Билим берүү тармагындагы ишкерлер үчүн лицензия алуу процесси мурда абдан оор жана коррупциялык тобокелдиктерге толгон процесс эле. Санариптештирүүнүн алкагында лицензия алуу толугу менен электрондук форматка өттү. Жеке мектеп каттоодон өткөндөн кийин автоматтык түрдө QR-коддуу электрондук лицензия алат. Ата-энелер бул код аркылуу мектептин мыйзамдуулугун текшере алышат. Бул система арыз берүүчү менен чиновниктин түз байланышын үзүп, ачык-айкындуулукту камсыздады. Акыркы 8 ай ичинде эле өлкөдө 40ка жакын жаңы жеке мектептин ачылышы бул реформанын натыйжалуулугун далилдейт.

«Мугалим» системасы жана ведомстволук сыйлыктар

Мугалимдерди сыйлыктарга көрсөтүү — ар дайым нааразычылыктарды жараткан, ачык эмес процесс катары сындалып келген. «Мугалим» системасы аркылуу бул процесс автоматташтырылды. Эми ар бир мугалим өзүнүн жетишкендиктерин, квалификациясын жогорулатуу тууралуу маалыматтарын жеке кабинетине жүктөйт. Система бул маалыматтарды талдап, упайларды өзү эсептейт. Ошентип, сыйлык алууда «тааныш-билиш» эмес, чыныгы эмгек жана рейтинг башкы орунга чыкты.

ИСУО 2.0: Келечектин маалыматтык башкаруусу

Агартуу министрлигинин эң масштабдуу долбоорлорунун бири — «Билим берүүнү башкаруунун маалыматтык системасы 2.0» (ИСУО 2.0). Бул система бардык санариптик платформаларды бирдиктүү тармакка бириктирет.

Эң кызыгы, бул жерде жасалма интеллект технологиялары колдонулат. Ал статистикалык маалыматтарды талдап, ар бир суроо-талап боюнча заматта диаграммаларды жана аналитикалык отчетторду даярдап берет. Бул мектеп директорлорун жана райондук билим берүү бөлүмдөрүнүн кызматкерлерин Министрликке күн сайын жиберилүүчү таблицалардан куткарат.

Медициналык маалымкаттардын санариптештирилиши

Дагы бир маанилүү жаңылык — медициналык маалыматтардын «Күндөлүк» системасы менен интеграцияланышы. Эми баланы мектепке берүүдө ата-энелер бейтапканадан кагаз маалымкаттарды (мисалы, 026 же 063 формалары) ташып убара болушпайт. Дарыгер маалыматты электрондук картага киргизгенде, ал автоматтык түрдө мектептин базасында көрүнөт. Ошондой эле, окуучу ооруп калса, мектепке билдирүү келет, бул класс жетекчилердин ишин жеңилдетет.

Мектеп директорлорун тандоо: Таза атаандаштык

Мектеп директорлорун кызматка дайындоо процесси да толугу менен санариптештирилди. Кандидаттар документтерин онлайн тапшырып, атайын компьютердик тестирлөөдөн өтүшөт. Тесттен өткөн талапкерлер эки жылга жарактуу сертификат алышат жана вакансия пайда болгон мектептерге өз талапкерлигин коё алышат. Бул кадрларды тандоодогу коррупцияны жоюп, мектептерге заманбап жана билимдүү менеджерлердин келишине жол ачат.

Жыйынтыктап айтканда, Кыргызстандын билим берүү тармагындагы санариптештирүүнүн башкы максаты — мугалимдин колун бюрократиядан бошотуу. Мамлекет «маалымат бир жолу гана киргизилет жана бардык системалар тарабынан колдонулат» деген принципке бекем турууда.

«Кагазсыз мектеп» — бул жөн гана кагазды үнөмдөө эмес, бул биринчи кезекте мугалимдин убактысын үнөмдөө. Ал эми үнөмдөлгөн убакыт баланын сапаттуу билим алуусуна, чыгармачылыкка жана өнүгүүгө жумшалат. Санариптештирүү — бул билим берүүдөгү сапаттын жаңы деңгээлине чыгуунун жалгыз жана ишенимдүү жолу.

Даярдаган Айнагүл КАШЫБАЕВА,
“Кут Билим”