АРИС ЖАҢЫ БАЛА БАКЧА ДОЛБООРЛОРУН КОЛДООГО АЛАТ

Коомдоштуктардын демилгеси боюнча улуттук долбоордун алкагында республика боюнча 18 жаңы бала бакча курулуп, дагы төрт мектепке чейинки билим берүү уюму капиталдык оңдоп-түзөөдөн өткөрүлөт. 

Кыргызстанда билим берүү инфраструктурасын модернизациялоо жана балдарга сапаттуу тарбия берүү шарттарын жакшыртуу багытында олуттуу кадамдардын бири — өлкөнүн аймактарында курула турган мектепке чейинки билим берүү уюмдарынын долбоордук чечимдерин кабыл алуу. Министр Догдуркүл Кендирбаева өткөн жумада Кыргыз Республикасынын Коомчулукту өнүктүрүү жана инвестициялоо агенттигинин (АРИС) аткаруучу директору Калыбек Жумадилов жана АРИС тарабынан ишке ашырылып жаткан Коомдоштуктардын демилгеси боюнча улуттук долбоордун (НПИС) координатору Майрамбек Баялиев менен жолугушуу учурунда мектепке чейинки билим берүү уюмдарын долбоорлоодо жана курууда балага багытталган чөйрөнү түзүүгө өзгөчө көңүл буруу зарылдыгын баса белгиледи.

Ал жолугушууда бала бакчалардын долбоорлорунда жашыл зоналар (бак-дарактар, топурак менен ойноочу аянттар) каралышы, ички жасалгасы улуттук баалуулуктарды чагылдырган тарбиялык элементтер менен жасалгаланышы, сапаттуу жана коопсуз эмеректер колдонулушу, өрт коопсуздугунун талаптары сакталышы жана инклюзивдүү шарттардын камсыздалышы өтө маанилүү экендиги тууралуу кеңири сөз болду.

Айылдык аймактарды, социалдык объекттерди өнүктүрүүдө чоң тажрыйбасы бар Кыргыз Республикасынын Коомчулукту өнүктүрүү жана инвестициялоо агенттиги (АРИС) -негизги өнөктөштөрдүн бири. Биз анын ишмердүүлүгүнө кененирээк токтоло кетели.

Кыргызстанда АРИС программасы кандай багытта иш алып барат?

АРИС (Агентство развития и инвестирования сообществ / Коомчулукту өнүктүрүү жана инвестициялоо агенттиги) Кыргызстанда негизинен жергиликтүү коомдоштуктардын демилгелерин колдоо, айылдардагы жана шаарлардагы социалдык-экономикалык инфраструктураны жакшыртуу багытында иш алып барат.

АРИСтин негизги багыттары:

Инфраструктураны өнүктүрүү: Мектептерди, бала бакчаларды, фельдшердик-акушердик пункттарды (ФАП), таза суу системаларын жана ички жолдорду куруу же капиталдык оңдоп-түзөөдөн өткөрүү.

Климаттын өзгөрүшүнө адаптация жана жашыл технологиялар: Энергияны үнөмдөөчү курулуш материалдарын колдонуу, күн панелдерин орнотуу жана экологиялык коопсуз чөйрөнү түзүү.

Жергиликтүү коомчулуктун дараметин жогорулатуу: Элдин муктаждыктарын аныктап, чечим кабыл алуу жараянына жергиликтүү тургундарды жигердүү катыштыруу.

Жолугушууда жетишилген негизги макулдашуулардын негизинде, коомдоштуктардын демилгеси боюнча улуттук долбоордун алкагында өлкө аймактарында 18 жаңы бала бакча курулмакчы. Андан тышкары төрт мектепке чейинки билим берүү уюму капиталдык оңдоп-түзөөдөн өткөрүлөт.

Курулуш жана долбоорлоо процессинде жөн гана дубалдарды тургузуу эмес, баланын психологиялык, физикалык жана улуттук жактан өнүгүүсүнө ылайыктуу чөйрө түзүү милдети коюлууда.

Ал жолугушууда тараптар келечекте кесиптик лицейлерди куруу жана жаңылоо маселесин да ушул долбоордун алкагында кароо мүмкүнчүлүктөрүн сүйлөшүп, кызматташууну кеңейтүү чечимине келишти. Калыбек Жумадилов министрлик тарабынан айтылган бардык талаптар менен сунуштар долбоорлоо жана курулуш этаптарында толугу менен эске алынарын убада кылды.

Мектепке чейинки билим берүүдө балага багытталган чөйрө түзүү

Агартуу министри Догдуркүл Кендирбаева баса белгилегендей, заманбап бала бакча жөн гана балдар убактылуу калуучу имарат эмес, ал баланын ар тараптуу өнүгүүсүнө түрткү берүүчү интерактивдүү мейкиндик болушу керек. АРИСтин көмөгү менен долбоорлонуп жаткан имараттарда төмөнкүдөй конкреттүү элементтер камсыздалат:

Жашыл зоналар жана табият менен байланыш

Бак-дарактар жана гүлзарлар: Бала бакчанын аймагында көлөкө берүүчү дарактар, мөмөлүү бактар жана балдар өздөрү кам көрө ала турган чакан гүлзарлар пландаштырылат.

Топурак, кум жана суу менен ойноочу аянтчалар: Мисалы, кадимки асфальт же пластик аянтчалардын ордуна балдардын майда моторикасын (сенсорикасын) өстүрүүчү табигый кум, топурак жана коопсуз суу элементтери бар эко-зоналарга артыкчылык берилет.

Улуттук баалуулуктарды чагылдырган тарбиялык элементтер

Ички жасалга жана орнаменттер: Бөлмөлөрдүн дизайнында кыргыздын каада-салтын, улуттук оймо-чиймелерин (мисалы, калпак, туш кийиз, боз үй элементтери) заманбап стилде айкалыштырып чагылдыруу.

Окутуу бурчтары: Мисалы, бөлмөлөрдө улуттук музыкалык аспаптар (комуз, чопо-чоор), жыгачтан жасалган улуттук оюнчуктар жана жомок каармандарынын бейнелери түшүрүлгөн тематикалык бурчтар түзүлөт.

Сапат, коопсуздук жана өрт коопсуздугу

Экологиялык таза эмеректер: Эмеректер токсинсиз материалдардан жасалып, бурчтары жумуруланган, балага жаракат келтирбей турган бийиктикте даярдалат.

Өрт коопсуздугу: Заманбап өрт кабарлагычтар, авариялык чыгуу эшиктери, күйбөй турган курулуш материалдары колдонулуп, бардык эвакуациялык жолдор балдарга ыңгайлуу пландаштырылат.

Инклюзивдүү чөйрө — бардыгы үчүн бирдей мүмкүнчүлүк

Пандустар жана кенен эшиктер: Майыптыгы бар же кыймыл-аракети чектелген балдар үчүн имаратка кирүү-чыгуу тоскоолдуксуз болушу калыптандырылат.

Атайын санитардык түйүндөр: Мисалы, айыптыгы бар балдарга ылайыкташтырылган кармагычтар (поручни) жана атайын гигиеналык бөлмөлөр долбоорлонот.

Бул долбоорлор өлкөгө эмне берет?

Биринчиден, мектепке чейинки билим менен камсыздоо деңгээли жогорулайт. Өлкөдө бала бакчалардын жетишсиздиги, өзгөчө айыл жеринде курч көйгөй бойдон калууда. 18 жаңы бала бакчанын курулушу жана төрт имараттын капиталдык оңдоодон өтүшү миңдеген үй-бүлөлөргө мүмкүнчүлүк түзөт.

Экинчиден, билим берүүнүн сапаты жаңы деңгээлге көтөрүлөт. Эски советтик стандарттагы имараттардан балага багытталган, коопсуз жана жашыл инфраструктурага өтүү аркылуу балдардын креативдүү ой жүгүртүүсү, физикалык жана моралдык саламаттыгы эрте жаштан түптөлөт.

Үчүнчүдөн, кесиптик билим берүүгө пайдубал курулат. Бала бакчалар менен катар кесиптик лицейлерди модернизациялоо демилгеси — өлкөдө эмгек рыногуна керектүү адистерди даярдоону комплекстүү түрдө колго алууну билдирет.

АРИС менен Агартуу министрлигинин мындай стратегиялык өнөктөштүгү Кыргызстандын келечеги болгон өсүп келе жаткан муунга сапаттуу, коопсуз жана улуттук баалуулуктарга каныккан билим-тарбия берүүгө бекем пайдубал болуп берет деген ишеним чоң.

Айнагүл КАШЫБАЕВА,
“Кут Билим”