СИНГАПУР МОДЕЛИБИ ЖЕ УЛУТТУК НОВАТОРЛУКПУ?

Көчүргөн мектеп эмес, өз жолун тапкан мектеп керек

Кыргызстандын билим берүү системасы дагы бир чоң реформанын босогосунда турат. Дүйнөлүк рейтингдер, PISA, STEM, жаңы педагогикалык технологиялар, жасалма интеллект — мунун баары бүгүнкү мектептин күн тартибин аныктап жатат.

Ушул шартта Сингапурдун билим берүү тажрыйбасына кызыгуу түшүнүктүү. Сингапур математикасы, CPA ыкмасы, визуалдаштыруу, проблемалык окутуу, сабакты структуралаштыруу — мунун баары олуттуу изилдөөгө арзыйт.

Бирок бир суроону ачык айтууга мезгил жетти:

Биз дүйнөдөгү ийгиликтүү системаларды үйрөнөбүзбү же аларды даяр калып катары өзүбүзгө көчүрөбүзбү? Анткени билим берүүдө эң чоң ката — башка өлкөнүн ийгилигинин сырткы формасын алып, анын артындагы шарттарды түзбөй коюу.

Сингапурду көчүрүү оңой.

Сингапурдай билим берүү системасын түзүү — таптакыр башка нерсе.

1. Сингапурдун ийгилиги — бир методиканын эле жеңиши эмес

Кээде билим берүү реформасы бир методикадан башталат деген түшүнүк пайда болот.

CPA киргизели.

STEM киргизели.

Сингапур математикасын киргизели.

PISA көрсөткүчү көтөрүлөт.

Бирок бул жерде маанилүү бир нерсени унутпашыбыз керек: өлкөнүн билим берүү натыйжасын бир эле методика жаратпайт. Сингапурдун ийгилигинин артында мугалим даярдоо, кесиптик өнүгүү, башкаруу маданияты, окуу программасы, баалоо системасы, ата-эненин мамилеси, мамлекеттик саясат жана билимге болгон коомдук талап сыяктуу көптөгөн факторлор турат.

Демек, биз Сингапурдун бир технологиясын алып келип:

«Эми биздин мектеп да Сингапурдай болот» десек, бул өтө жөнөкөйлөштүрүлгөн түшүнүк.

Методиканы көчүрүү системаны көчүрүү дегенди билдирбейт.

2. Бирок Сингапурдан үйрөнбөй коюу — андан да чоң ката

Бул жерде экинчи ашкере позициядан да сак болушубуз керек.

«Бул биздики эмес».

«Кыргыз баласына туура келбейт».

«Биздин шарт башка».

«Бизде өз методикабыз бар».

Муну айтып туруп дүйнөлүк тажрыйбадан баш тартуу — улуттук өзгөчөлүктү сактоо эмес, интеллектуалдык обочолонуу.

Сингапур бизге даяр чечим бербейт. Бирок ал бизге жакшы суроолорду берет. Эмне үчүн алардын окуучусу математикалык түшүнүктү конкреттүү нерседен сүрөт аркылуу, андан кийин абстрактуу формула аркылуу өздөштүрөт? Эмне үчүн сабактын структурасына ушунчалык чоң маани берилет? Эмне үчүн мугалимди жөн гана сабак өтүүчү кызматкер эмес, үзгүлтүксүз өнүгүүчү кесипкөй катары карашат? Мына ушул суроолорду өзүбүзгө коюу керек. Сингапурду көчүрбөшүбүз керек. Сингапурдан үйрөнүшүбүз керек. Бул экөөнүн айырмасы абдан чоң.

3. А биз өзүбүздүн педагогикалык мурасыбызды эмне кылабыз?

Ушул жерде биздин эң оор сурообуз башталат. Кыргызстанда педагогикалык новаторлук жок эмес. Тескерисинче, мектептин ичинде көп жылдан бери иштеп келе жаткан, баланын психологиясын, ата-эненин менталитетин, айылдын социалдык чөйрөсүн жана кыргыз коомунун өзгөчөлүгүн жакшы билген мугалимдер бар. Гапыр Мадаминов сыяктуу агартуучулардын тажрыйбасы — мунун мисалы. Мындай адамдардын баалуулугу алардын бир методикалык техникасында гана эмес. Алардын күчү — баланы окууга ички жактан мобилизациялоодо.

Акыл эмгегинин маданияты.

Өз алдынча иштөө.

Жоопкерчилик.

Үй-бүлө менен мектептин байланышы.

Мугалимдин инсандык таасири.

Билимге болгон мамиле.

Бул нерселерди эч кандай даяр алгоритм толугу менен алмаштыра албайт. Бирок бизде дагы бир көйгөй бар. Бизде жакшы мугалимдер бар, бирок алардын тажрыйбасын система кылуу маданияты жетишсиз.

Бир мугалимдин ийгилиги — бир мектепте калат.

Бир автордук методика — автору менен кошо жашайт.

Бир күчтүү педагог пенсияга кетсе, анын көп жылдык тажрыйбасы менен кошо бүтүндөй бир мектептин интеллектуалдык капиталы жоголуп кетиши мүмкүн.

Бул — улуттук билим берүүнүн чоң көйгөйү.

4. Биздин негизги көйгөй — методиканын жоктугу эмес, аны жайылтуунун жоктугу

Эгер Гапыр Мадаминовдун тажрыйбасы натыйжалуу болсо, аны илимий жактан изилдейли.

Кайсы элементтери натыйжалуу экенин аныктайлы.

Аларды өлчөй турган көрсөткүчтөрдү түзөлү.

PISAнын компетенциялары менен салыштыралы.

STEM менен интеграциялайлы.

Мугалимдерди даярдоо программасына киргизели.

Электрондук ресурстарын түзөлү.

Ар башка мектептерде пилоттук сыноодон өткөрөлү.

Андан кийин гана жайылталы.

Мына ушул — улуттук инновацияны системага айлантуу. Бизге «өзүбүздүкү баарынан жакшы» деген патриотизм да, «чет элдикинин баары жакшы» деген комплекстенүү да керек эмес.

Бизге далил керек.

Изилдөө керек.

Сыноо керек.

Өлчөө керек.

Масштабдоо керек.

5. «Сингапурдун скелети + кыргыз педагогикасынын жаны»

Менин оюмча, бизге дал ушул жерде үчүнчү жол керек. Сингапурдун тажрыйбасынан: тактыкты, структураны, визуалдаштырууну, математикалык ой жүгүртүүнү, проблеманы этап-этабы менен чечүүнү, мугалимдин кесиптик өнүгүү системасын алабыз.

Ал эми өзүбүздүн педагогикалык тажрыйбадан: адамдык мамилени, улуттук баалуулукту, эмгек маданиятын, жоопкерчиликти, үй-бүлө менен мектептин байланышын, баланын ички мотивациясын алабыз.

Башкача айтканда: Сингапур — аспап болушу мүмкүн. Бирок композитор Кыргызстан болушу керек. Метод — бизге кызмат кылышы керек. Биз методго кызмат кылбашыбыз керек.

6. Эң коркунучтуусу — «реформа болуп жаткандай көрүнүш»

Кыргызстанда билим берүү реформаларынын эң оор көйгөйлөрүнүн бири — өзгөрүүнүн кагазда болуп, класста болбой калышы.

Жаңы терминдер пайда болот.

Жаңы стандарт келет.

Жаңы семинар өтөт.

Мугалимге жаңы презентация берилет.

«Жаңы методика» деген сертификат берилет.

Андан кийин мугалим эртеси күнү кайра эле баягы класска кирип, баягы көйгөйлөр менен бетме-бет калат. Мына ушуну биз реформа деп атабашыбыз керек. Чыныгы реформа министрликтин документинде эмес, 35 окуучу отурган класста көрүнүшү керек.

Мугалим:

— Бул баланын түшүнүгү кайсы жерде үзүлдү?

— Эмне үчүн бул окуучу сабакка катышпай жатат?

— Бул тапшырма чындап ой жүгүртүүгө мажбурлайбы?

— Менин окутуум окуучунун өз алдынча ой жүгүртүүсүн күчөтүп жатабы? деген суроолорду бере баштаганда гана реформа башталат.

7. Айылдык мектепти Сингапурдун мектебине айлантуу эмес, айылдык мектептин мүмкүнчүлүгүн күчөтүү керек

Дагы бир принципиалдуу маселе бар. Кыргызстандын бардык мектептеринин шарттары бирдей эмес. Шаардагы мектеп менен алыскы айылдагы мектептин материалдык базасы, интернети, мугалимдердин жеткиликтүүлүгү, класстын саны, ата-энелердин мүмкүнчүлүгү бирдей эмес. Ошондуктан борбордо иштелип чыккан методиканы бардык мектепке бирдей буйрук менен түшүрүү — адилеттүү мамиле эмес.

Бизге:

«Баары бирдей метод менен иштесин» деген система эмес, «Баары сапаттуу билимге жетсин, бирок ага жетүүнүн жолдору шартка жараша адаптациялансын» деген система керек. Стандарт бирдей болушу мүмкүн. Бирок ага жетүү механизми ар түрдүү болушу мүмкүн.

8. PISA — максат эмес, күзгү

PISA тууралуу да туура түшүнүк керек. PISA көрсөткүчүн көтөрүү маанилүү. Бирок баланы PISA үчүн окутуп калсак, дагы бир ката кетиребиз. Анткени PISA — билим берүүнүн өзү эмес. Ал биздин системанын айрым натыйжаларын көрсөтүүчү күзгү. Күзгүдөгү көрсөткүчтү жакшыртуу үчүн күзгүнү боёбойбуз. Өзүбүздү өзгөртөбүз.

Окуучунун окуу сабаттуулугун күчөтөбүз.

Математикалык ой жүгүртүүсүн өнүктүрөбүз.

Маалыматты талдоого үйрөтөбүз.

Проблеманы чечүүгө үйрөтөбүз.

Өз оюн далилдөөгө үйрөтөбүз.

Ошондо PISA өзү ээрчип келет.

9. Эми эң оор суроо: өзүбүздүн методиканы ким жаратат?

Бул суроо министрликке гана тиешелүү эмес. Бул — ар бир мугалимге тиешелүү. Эгер биз чет элдик методиканы даяр бойдон күтүп отурсак, методиканын керектөөчүсү бойдон калабыз. Эгер өзүбүздүн тажрыйбаны изилдеп, документтештирип, сынап, өлчөп, талдап, башкалар менен бөлүшсөк — методиканын авторуна айланабыз. Кыргызстанга дагы бир «жаңы методика» эмес, методика жарата алган педагогикалык маданият керек. Мугалим жөн гана инструкция аткарган кызматкер болбошу керек.

Ал — изилдөөчү.

Экспериментатор.

Автор.

Аналитик.

Новатор.

10. Улуттук педагогика — «эски» деген түшүнүктөн арылышыбыз керек

Кээде «улуттук тажрыйба» деген сөздү укканда эле аны эски, салттуу, заманбап эмес нерсе катары кабыл алабыз. Бул да туура эмес. Улуттук методика сөзсүз эле эски методика эмес. Эгер кыргыз мугалими өзүнүн көп жылдык тажрыйбасын заманбап илимий инструменттер менен текшерсе, анын методикасы дүйнөлүк педагогиканын бир бөлүгүнө айлана алат.

Биздин максат:

«Кыргызча окутуу» менен эле чектелбөө.

Биздин максат:

Кыргызстандын шартында дүйнөлүк деңгээлдеги окутуу моделин жаратуу.

Мына, чыныгы улуттук новаторлук ушул.

11. Бизге көчүрмө эмес, кыргыз модели керек

Ошондуктан менин сунушум жөнөкөй. Сингапурду таштабайлы. Бирок Сингапурга айланууга да аракет кылбайлы.

Финляндиядан үйрөнөлү.

Япониядан үйрөнөлү.

Түштүк Кореядан үйрөнөлү.

Эстониядан үйрөнөлү.

Дүйнөнүн мыкты тажрыйбасын изилдейли.

Бирок акырында:

«Кыргызстанга кайсынысы керек?» деген суроону берели. Андан кийин аны өзүбүздүн шартка ылайыкташтыралы. Ал эми кыргыз педагогдорунун күчтүү тажрыйбасын ошол дүйнөлүк стандарттар менен салыштырып, илимий жактан текшерип, мыктыларын системалаштыралы. Ошондо бизде жаңы формула пайда болот:

Дүйнөлүк тажрыйба + улуттук педагогика + илимий далил + кыргыз мектебинин

реалдуулугу = Кыргызстандын билим берүү модели.

Акыркы сөз: Көчүргөн өлкө эмес,жараткан өлкө бололу

Биздин билим берүүбүзгө дагы бир даяр рецепт керек эмес. Бизге рецепт жасай алган ашпозчу керек.

Бизге даяр методика керек эмес. Методика жарата алган мугалим керек.

Бизге чет элдик моделдин көлөкөсү керек эмес. Өзүбүздүн билим берүү моделибиз керек.

Сингапур бизге жол көрсөтүшү мүмкүн.

PISA бизге күзгү карматышы мүмкүн.

Дүйнөлүк тажрыйба бизге инструмент бере алат.

Бирок Кыргызстандын мектебин Кыргызстан өзү курушу керек.

Ошондуктан бүгүнкү негизги суроо: «Сингапур моделин киргизебизби?» — эмес.

Негизги суроо:

«Сингапурдан, Финляндиядан, Япониядан жана башка өлкөлөрдөн үйрөнүп туруп, өзүбүздүн балабызга, өзүбүздүн мугалимибизге, өзүбүздүн коомубузга ылайык дүйнөлүк деңгээлдеги кыргыз моделин качан жаратабыз?»

Эгер дагы бир жолу даяр системаны көчүрүп гана койсок, биз реформанын аткаруучусу бойдон калабыз. Эгер дүйнөлүк тажрыйбаны талдап, өзүбүздүн мыкты педагогдордун тажрыйбасын илимий негизде системалаштырып, сыноодон өткөрүп, өлчөп, кайра иштеп чыксак — биз билим берүү реформасынын авторуна айланабыз.

Көчүргөн мектептин келечеги — башкалардын тажрыйбасына көз каранды.

Өз моделин жараткан мектептин келечегин — өзү жазат.

Кыргызстандын билим берүүсүнө дал ушундай мектеп керек.

Исмаил Кошмурзаев,

Мурза Гапаров атындагы жалпы билим берүү жатак-мектеп

комплексинин информатик мугалими.