МЕКТЕП РЕМОНТУ: АТА-ЭНЕ КУТУЛДУ, ДИРЕКТОР КЫЖААЛАТ!

Жыл сайын жай мезгили келиши менен өлкөдөгү билим берүү очокторун жаңы окуу жылына даярдоо, алардын имараттарын утурумдук оңдоп-түзөөдөн өткөрүү маселеси коомчулуктун, айрыкча ата-энелер менен мугалимдер жамаатынын башкы талкуу темасына айланат. Мектептерди сырдоо, агартуу жана бөлмөлөрдү иретке келтирүү өңдүү чарбалык иштер узак жылдар бою калыптанып калган көнүмүш адат менен айрым учурларда ата-энелердин чөнтөгүнө же мугалимдердин кол эмгегине көз каранды болуп келгени жашыруун эмес.

Акыркы мезгилде бул багыттагы мамлекеттик саясат түп-тамырынан өзгөрүп, каржылоо системасын иретке келтирүү жана жоопкерчиликти так бөлүштүрүү боюнча кескин талаптар коюла баштады. Бул маселенин курчтугу жакында гана, тагыраак айтканда, 2026-жылдын 5-июнунда Нарын шаарында өткөн атайын жыйында дагы бир жолу ачык көрүндү. Кыргыз Республикасынын агартуу министри Догдуркүл Кендирбаеванын жетекчилиги астында өткөн бул иш-чарада билим берүү уюмдарындагы оңдоп-түзөө иштерин уюштуруу жана бул максатка бөлүнүүчү каражаттарды пайдалануу маселеси абдан катуу коюлду. Жыйындын негизги мүдөөсү – мектеп ремонтун уюштурууда мыйзамсыз акча жыйноолорго чекит коюу менен бирге, бөлүнгөн бюджеттик каражаттардын ар бир сомун максаттуу жана натыйжалуу жумшоону камсыз кылуу болуп саналат. Бул максатта 2025–2026-окуу жылында республикалык бюджеттен мектептердин утурумдук оңдоп-түзөө иштерине 404 миллион сом көлөмүндө ири каражат каралган. Бул көрсөткүч мамлекеттин мектептердин чарбалык көйгөйлөрүн өз мойнуна алууга олуттуу кадам таштаганын айгинелейт.

Мындай ири көлөмдөгү каржылоонун бөлүнүшү жана аны бөлүштүрүү тартиби тууралуу Мектептик билим берүү башкармалыгынын башчысы Мелисбек Музулманов кеңири түшүндүрмө берди. Анын айтымында, мурунку жылдары мектептерди оңдоп-түзөөгө бөлүнүүчү сумма бир топ аз болуп, ал каражат материалдарды сатып алууга гана жетсе, акыркы жылдары каржылоонун көлөмү сезилерлик өстү. Жыл сайын бөлүнүүчү бул атайын каражаттар алгач райондук жана шаардык билим берүү бөлүмдөрүнүн эсебине түшөт, ал эми аталган бөлүмдөр мектептерден түшкөн расмий суроо-талаптарга же арыздарга ылайык, акчаны мекемелерге бөлүштүрүп беришет. Реформанын эң башкы артыкчылыгы – учурда бул каражатты курулуш материалдарын сатып алууга гана эмес, жумуш аткарган усталардын акысын төлөөгө да жумшоого жол ачылгандыгында. Демек, ремонт иштерин мугалимдер же ата-энелер өздөрү жасаш керек деген түшүнүк расмий түрдө жокко чыгарылып, кесипкөй жумушчу күчүн жалдоого мыйзамдык мүмкүнчүлүк түзүлдү. Ошентсе да, коомчулукта эгерде пландалган иштерге кандайдыр бир себептерден улам бөлүнгөн акча жетпей калса, бул маселени ким жана кантип чечет деген тынчсыздануу дагы деле жашап келет. Мектеп жетекчилеринин кооптонуусунда негиз жок эмес, себеби курулуш материалдарынын баасынын туруксуздугу же күтүүсүз кошумча чыгымдардын пайда болушу реалдуу шарттарда көп кездешет. Мелисбек Музулманов бул суроого жооп берип жатып, негизинен пландалган иштерге бөлүнүүчү каражат толугу менен жетерин, ал эми өзгөчө учурларда мектеп күтүүсүздөн кошумча материалдарга, мисалы, краскага өтө муктаж болуп, суроо-талапты көп берип койсо, бул маселени жергиликтүү бийлик органдары чечип берерин белгилейт.

Мектептерди жаңы окуу жылына даярдоодо жоопкерчиликти бир гана Агартуу министрлигине же мектеп директорлоруна жүктөп коюу туура эмес. «Билим берүү жөнүндөгү» мыйзамга ылайык, мектептердин материалдык-техникалык базасын чыңдоо жана аларга көмөк көрсөтүү – жергиликтүү бийлик өкүлдөрүнүн түздөн-түз милдети болуп саналат. Нарындагы жыйында министр Догдуркүл Кендирбаева дал ушул маселеге басым жасап, республикалык бюджеттен бөлүнгөн каражаттарды максаттуу пайдалануу менен катар жергиликтүү бийлик органдары тарабынан курулуш жана оңдоо иштерин уюштуруу, көзөмөлдөө жана координациялоо иштерине өзгөчө көңүл буруу зарылдыгын талап кылды. Иш жүзүндө азыркы тапта оңдоо иштерин уюштуруу жана координациялоо милдети жергиликтүү мамлекеттик администрациялар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан жүргүзүлүүдө. Көптөгөн айыл өкмөттөр, шаардык мэриялар өздөрүнүн мүмкүнчүлүктөрүн колдонуп, жекече жардам көрсөтүү же атайын тендер өткөрүү жолу менен мектептерге олуттуу колдоо көрсөтүп келишет. Мындан сырткары, бул жалпы улуттук ишке Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги да чоң көмөк көрсөтүүдө. Аталган министрликтин калкты жумуш менен камсыз кылуу багытындагы программаларынын алкагында, убактылуу жумушсуз жүргөн жарандар мектептеги курулуш жана оңдоо иштерине тартылып, мектептердин чарбалык жүгүн жеңилдетүүгө салым кошуп жатышат. Бул мекемелер аралык кызматташтыктын үлгүсү бюджеттик тартыштык маселесин чечүүдө кошумча ресурстарды табууга болорун көрсөтөт.

Анткен менен, реформанын ийгиликтүү ишке ашуусу түздөн-түз жериндеги аткаруучулардын жана көзөмөлдөөчүлөрдүн жоопкерчилигине көз каранды. Албетте, мектеп директорлорунун бул процесстеги орду чоң, бирок каржылык тартипти сактоо жана каражатты туура бөлүштүрүү – райондук жана шаардык билим берүү бөлүмдөрүнүн башчыларынын, ошондой эле бухгалтериядагы тиешелүү адистердин негизги милдети. Дал ушул адистер аткарылып жаткан иштердин сапатын жеринде көзөмөлдөп, кийинки жылга туура чечим чыгарууга милдеттүү жана эң чоң жоопкерчилик ушул курамга жүктөлгөн. Ал эми мугалимдер жамаатынын ролуна келе турган болсок, алар мындан ары оор чарбалык иштерден бошотулганы менен, өздөрү иштеген кабинеттерди, окууканаларды иретке келтирүүгө жана жасалгалоого көмөктөшүүнү улантышат. Себеби, бул кабинеттер биринчи кезекте мугалимдердин өзүнө ыңгайлуу шарт түзүү үчүн керек, андыктан алардын да бул ишке моралдык жана кесиптик кызыкдарлыгы бар. Нарында өткөн жыйында агартуу министринин орун басары Надира Джусупбекова, өкмөттүн облустагы өкүлүнүн орун басары Жылдыз Мамбетова жана Нарын шаарынын мэринин орун басары Элмира Турганбаева баштаган жергиликтүү жетекчилердин катышуусу бул маселенин мамлекеттик деңгээлдеги маанисин дагы бир жолу бекемдеди. Жыйынтыктап айтканда, мектеп ремонту айланасындагы кооптонууларды жана «акча жетпесе ким кылат?» деген суроону чечүүнүн бир гана жолу бар – бул бөлүнгөн 404 миллион сомдун ачык-айкын сарпталышы, жергиликтүү бийликтин мыйзамдык милдеттерин так аткарышы жана коомдук көзөмөл. Агартуу министри Догдуркүл Кендирбаеванын дайыма көңүл борборунда турган бул маселе, буюрса, алдыдагы жылдарда каржылоонун көлөмүн мындан ары да өстүрүү убадасы менен мектептердин толук кандуу мамлекеттик камсыздоого өтүшүнө бекем негиз түзөт.

Нурлан КЫДЫКОВ, “Кут Билим”