КЫРГЫЗСТАН КИМДИ ОКУТАТ?

38 909 абитуриент — жаңы окуу жылынын студенти. Бирок бул сандын артында дагы бир чоң суроо турат: жаштар эмнени тандады, мамлекет эмнеге грант берди жана университеттер эмгек рыногуна керектүү адистерди даярдап жатабы?

Кыргызстанда 2026–2027-окуу жылына жогорку окуу жайларга кабыл алуу өнөктүгү аяктады. Быйылкы кабыл алуунун өзгөчөлүгү — негизги беш турга кошумча дагы бир, алтынчы турдун өткөрүлүшү болду.

Министрлик бекиткен график боюнча негизги турлар 13-июлдан 15-августка чейин өткөрүлүп, бош орундар калган учурда 17–22-августта кошумча кабыл алуу каралган. Бул механизм 2026-жылы расмий түрдө алтынчы тур катары ишке ашты.

25-августта жарыяланган маалыматка ылайык, тандоонун жыйынтыгында республика боюнча ЖОЖдорго 38 909 абитуриент кабыл алынган. Бул — кабыл алуу өнөктүгүнүн негизги жыйынтыгы. Бирок анын эң кызыктуу бөлүгү сандын өзүндө эмес.

I–V турлардын жыйынтыгында «Абитуриент Online» системасында 78 445 электрондук талон катталган. Анын ичинен 26 646сы бюджеттик, 51 799у контракттык орундарга берилген.

Бул жерде эки көрсөткүчтү чаташтырбоо керек. 78 445 талон = 78 445 студент эмес. Анткени бир абитуриент бир нече турда жана бир нече тандоо боюнча талон бере алат. Ошондуктан кабыл алынган 38 909 студенттин саны реалдуу кабыл алуунун кыйла маанилүү көрсөткүчү.

Беш турдун жыйынтыгында эле ЖОЖдор 51 миң абитуриентти окууга сунуштаган, алардын болжол менен 38 миңи тандоосун ырастаган, башкача айтканда 74 пайызга жакыны сунушталган окуу жайда окууга макул болгон.

VI турдан кийинки 38 909 саны ушул динамиканын акыркы натыйжасын көрсөтүп турат.

Бирок дагы бир көйгөй бар: коомчулукка жеткиликтүү маалыматтарда VI турдан кийин бюджет жана контракт боюнча республикалык жыйынтык өзүнчө толук таблица түрүндө азырынча жарыяланган эмес. Демек, «канча грант толду, канчасы бош калды?» деген суроого азырынча расмий ачык статистика менен так жооп берүү мүмкүн эмес. Бул — маалыматтык системанын эмес, коомчулукка жарыяланган отчеттун кемчилиги.

2025-жылы кабыл алуу беш тур менен өткөрүлгөн. 2025-жылдын 4-турунун жыйынтыгында ЖОЖдорго 27,5 миң абитуриент кабыл алынган: алардын 6,6 миңи бюджетке, болжол менен 21 миңи контрактка өткөн.

2025-жылдын акыркы этабынан кийин, 18-августтагы маалымат боюнча, ЖОЖдорго 29 миңден ашык абитуриент кабыл алынганы кабарланган.

Ал эми 2026-жылы бул көрсөткүч 38 909 адамга жетти.

2025–2026 жана 2026–2027: негизги салыштыруу

Эки окуу жылында тең ЖОЖдор үчүн 10 миң мамлекеттик билим берүү гранты каралган. 2026–2027-жылга дагы 10 миң грант пландалганы расмий маалыматтарда көрсөтүлгөн.

2026-жылы босого баллдардын негизги деңгээли да өткөн жылдагыдай калды: көпчүлүк багыттар үчүн 110, педагогикалык багыттарда грант үчүн 130, медицинада 120 балл.

Бирок кабыл алынгандардын саны өскөнү менен мамлекеттик гранттардын саны өскөн жок. Бул маанилүү сигнал. Демек, кабыл алуунун өсүшү негизинен контракттык сектордун эсебинен болуп жатат.

Башкача айтканда, жогорку билимге болгон суроо-талап көбөйгөн сайын анын финансылык жүгүн үй-бүлөлөрдүн өзүнө көтөрүү механизми дагы деле күчтүү бойдон калууда.

2026-жылкы кабыл алуунун жыйынтыгында эң көп студент кабыл алган ЖОЖдордун сап башында КУУ, КГТУ жана ОшМУ турат.

Кабыл алынгандардын саны боюнча лидерлер

Бул таблицада бир нерсе дароо көзгө урунат. ОшМУда 5 100 студенттин 4 060ы контракттык негизде, ал эми КУУда 6 571 студенттин 5 561и бюджеттик орундарга туура келет. Бул эки университеттин кабыл алуу моделдери кескин айырмаланарын көрсөтөт.

Талондордун саны боюнча 2026-жылдагы лидерлер:

1. КГТУ — 13 423 талон
2. КУУ — 11 645
3. ОшМУ — 8 319
4. КММА — 6 167
5. БМУ — 5 940.

Бул рейтингди «эң мыкты беш университет» деп түшүндүрүү туура эмес. Бул — абитуриенттер эң көп тандаган беш ЖОЖ.

Бирок рейтинг коомдук суроо-талаптын картасын түшүнүүгө жардам берет. КГТУнун биринчи орунда турушу инженердик жана техникалык билимге болгон кызыгуунун күчтүү экенин көрсөтөт. КММАнын төртүнчү орунда турушу медицинанын салттуу популярдуулугун ырастайт.

Кызыгы — КГТУ менен КУУнун ортосундагы айырма анчалык чоң эмес: болгону 1 778 талон. Ал эми ОшМУ үчүнчү орунда туруп, Бишкектен тышкаркы ЖОЖдордун да күчтүү атаандаш экенин көрсөттү.

2026-жылдагы кабыл алуунун алгачкы этаптарында эң чоң суроо-талап билим берүү, гуманитардык адистиктер, экономика жана финансы, медицина жана IT багыттарына түшкөн. Буга чейин жарыяланган жыйынтыктарда билим берүү багыты 7 366 абитуриент менен биринчи орунда, гуманитардык багыттар 4 246, экономика жана финансы 3 564, медицина 3 390 талапкер менен көрсөтүлгөн.

Бул жерде парадокс бар.

Кыргызстан бир жагынан инженерлерге, IT адистерине, техникалык кадрларга муктаж экенин айтып келет. Экинчи жагынан абитуриенттердин массалык тандоосунда педагогика, гуманитардык жана экономика багыттары дагы эле чоң үлүштү ээлейт. Демек, мамлекетке керек болгон кесип менен жаштар каалаган кесиптин ортосунда ажырым толук жоюла элек.

2026–2027-окуу жылына жогорку окуу жайларга 10 миң мамлекеттик грант бөлүнгөн. Гранттык саясатта техникалык адистиктерге басым күчөдү. План боюнча педагогикалык багыттарга ЖОЖдордо болжол менен 2,1 миң орун, компьютердик технологияларга 1,7 миң орун каралган. Жалпы гранттык планда техникалык адистиктердин үлүшү 50 пайыздан ашары белгиленген.

Мындан тышкары педагогикалык багыттар үчүн ваучердик механизм да колдонулууда. 2026-жылдагы педагогикалык багыттар боюнча пилоттук долбоордо жалпы 2 449 гранттык орун, анын ичинде жогорку билим берүүнүн бакалавриатына 1 804 орун каралганы маалымдалган.

Бул жерде мамлекеттик саясаттын багыты ачык көрүнөт: мугалим, инженер, IT адиси жана башка техникалык кадрларды даярдоого көбүрөөк ресурстарды буруу. Бирок грант бөлүү — бир нерсе. Ага абитуриенттердин барышы — башка нерсе. Эгер грант бар, бирок жаштар ал адистиктерди тандабаса, мамлекет акчаны бөлүп эле койгон болот.

Контракттын баасы боюнча бирдиктүү сумма жок. Ал ЖОЖго, адистикке, окуу формасына жана башка шарттарга жараша өзгөрөт.

ОшМУ 2026–2027-окуу жылына контракттык төлөмдөрдүн өзүнчө расмий бөлүмүн жарыялаган.

КГТУ да акы төлөнүүчү билим берүү кызматтарынын тарифтерин өзүнүн расмий ресурсунда жарыялайт. Айрым IT программаларында биринчи жылдык контракт 105 миң сомго жетери университеттин абитуриенттер үчүн маалыматында көрсөтүлгөн.

Ошол эле учурда 2026–2027-окуу жылында мамлекеттик жана жеке ЖОЖдордогу акы төлөнүүчү билим берүү кызматтарынын тарифтерин көтөрүүгө мораторий киргизилген.

Бул ата-эне үчүн жакшы жаңылык сыяктуу көрүнөт. Бирок негизги маселе өзгөрбөйт: контракттык окууга өткөн студент үчүн бир жылдык төлөм гана эмес, төрт-беш жылдык жалпы билим алуу чыгымы маанилүү.

Ошондуктан абитуриент университетти тандоодо «бир жыл канча?» дегенден мурда «бүт окуу мезгилинде канча чыгат жана диплом алгандан кийин бул кесип боюнча жумуш барбы?» деген суроону бериши керек.

2025-жылы төрт турдун жыйынтыгында эң көп студент кабыл алган ЖОЖдордун алдыңкы үчтүгүндө КУУ — 3 960, ОшМУ — 3 943, КГТУ — 3 658 студент менен турган.

2026-жылы жыйынтык башкача:

• КУУ — 6 571;
• КГТУ — 5 427;
• ОшМУ — 5 100.

Бул жерде бир гана «университеттер күчөдү» деген жыйынтык чыгарууга болбойт, анткени эки жылдагы кабыл алуу процедурасынын деталдары жана маалыматтарды жарыялоо форматы бирдей эмес. Бирок КУУ, КГТУ жана ОшМУнун туруктуу лидерлиги алардын абитуриенттер арасындагы позициясы бекем экенин көрсөтөт.

2026-жылдагы кабыл алуу бизге үч нерсени көрсөттү.

Биринчиси — жогорку билимге суроо-талап жогору бойдон калууда. 38 909 адамдын кабыл алынышы жана 78 миңден ашкан электрондук талондун катталышы муну айгинелейт.

Экинчиси — контракттык билим берүү системанын негизги бөлүгү бойдон калды. 78 445 талондун 51 799у контракттык орундарга тиешелүү болгон.

Үчүнчүсү — мамлекет менен абитуриенттин артыкчылыктары дайыма эле дал келе бербейт. Мамлекет техникалык, IT жана педагогикалык кадрларга басым жасап жатат. Ал эми жаштардын тандоосунда билим берүү, гуманитардык адистиктер, экономика, медицина жана IT алдыңкы орундарда турат.

ЖОЖдордун статистикасына гана карап туруп, Кыргызстандагы кадр даярдоонун толук картинасын көрө албайбыз.

Анткени 2026-жылдан тартып 11-класстын бүтүрүүчүлөрү үчүн колледждерге кабыл алууда да ЖРТнын ролу күчөдү. Ал эми кесиптик лицейлерде кабыл алуу сентябрга чейин уланууда.

Бул — абдан маанилүү. Кыргызстан үчүн бардык жаштарды университетке киргизүү эмес, ар бир жашка туура билим берүү траекториясын табуу маанилүү.

Кимдир бирөө инженер болушу керек. Дагы бири мугалим. Башкасы дарыгер. Бөлөгү программист. Ал эми дагы бирөө төрт жылдык университеттен көрө эки-үч жылдык практикалык кесиптик даярдык аркылуу эмгек рыногуна эртерээк чыгышы мүмкүн.

«Канча бала ЖОЖго өттү?» — бул кабыл алуу кампаниясынын суроосу. «Канча бүтүрүүчү кесиби боюнча иштейт?» — бул билим берүү саясатынын суроосу.

2026-жылдагы кабыл алуу боюнча азыркы статистика биринчи суроого жооп берип жатат. Экинчи суроого жооп берүү үчүн эми кийинки төрт-беш жылды күтүүгө туура келет.

Ошол убакта бүгүнкү 38 909 студенттин канчасы диплом алат, канчасы өз кесиби боюнча иштейт, канчасы чет өлкөгө кетет, канчасы башка кесипке өтөт — мына ушул көрсөткүчтөр Кыргызстандын жогорку билим берүү системасынын чыныгы натыйжасын көрсөтөт.

Эгер мамлекеттин максаты жөн гана ЖОЖдорго көбүрөөк жаштарды киргизүү болсо, 2026-жылдагы кампанияны ийгиликтүү деп айтууга болот.

Бирок максат эмгек рыногуна керектүү, сапаттуу жана атаандаштыкка жөндөмдүү кадрларды даярдоо болсо, бүгүнкү сандарды жеңиш катары кабыл алууга али эрте. Анткени университеттин эшигинен кирүү — билим алуунун башталышы гана. Чыныгы экзамен дипломду алгандан кийин башталат.

Кыргызстандын жогорку билим берүү рыногун республикалык «Абитуриент Online» статистикасы менен гана өлчөө жетишсиз. Анткени айрым ири жана атаандаштык күчтүү университеттер абитуриенттерди өздөрүнүн экзамени, тандоо процедурасы жана каржылоо модели аркылуу кабыл алышат.

Ошондуктан 2026–2027-окуу жылындагы кабыл алууну талдоодо Кыргыз-Түрк «Манас» университети, КРСУ, Борбордук Азиядагы Америка университети жана «Ала-Тоо» эл аралык университетинин көрсөткүчтөрүнө өзүнчө токтолуу зарыл.

Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин 2026-жылдагы кабыл алуу сынагына 17 322 абитуриент катышкан. Университет болжол менен 1 300 студент кабыл алууну пландаган. Демек, жалпы атаандаштык болжол менен 13 талапкер бир орунга туура келген деңгээлде болгон.

Бул көрсөткүч «Манастын» Кыргызстандагы эң атаандаштык күчтүү ЖОЖдордун бири экенин көрсөтөт.

Сынак 5-июлда өткөрүлүп, анын жыйынтыгы 7-июлда жарыяланган. Минималдык талаптан өткөн талапкерлер 8–10-июль аралыгында билим берүү программаларын тандоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болушкан.

Университет 2026–2027-окуу жылына студенттерди өзүнүн кирүү сынагы аркылуу тандайт. Кыргызстандын жарандары үчүн сынакка катышууга ЖРТдан кеминде 110 балл алуу талап кылынган.

Бул жерде маанилүү нерсе — «Манас» жалпы республикалык кабыл алуу системасындагы кезектеги ЖОЖ эмес. Университет өзүнүн сынагын өткөрүп, талапкерлерди ошол сынактын жыйынтыгы жана тандалган программалары боюнча бөлүштүрөт.

Ошондуктан «Манаска 17 миңден ашык бала тапшырды» деген көрсөткүчтү жалпы мамлекеттик 38 909 кабыл алынган студенттин санына түз кошуп салыштыруу туура эмес. Бул жерде эсептөө методикасы башка.

Б.Н. Ельцин атындагы Кыргыз-Россия Славян университетинде 2026–2027-окуу жылына кабыл алуу жалпы республикалык беш тур менен байланышкан: 13–18-июль, 20–25-июль, 27-июль–1-август, 3–8-август жана 10–15-август. Бош орундар калган учурда 17–22-августта кошумча кабыл алуу жүргүзүлүшү каралган.

Бирок КРСУдагы маанилүү өзгөчөлүк — Россия Федерациясы каржылаган бош бюджеттик орундар боюнча кошумча кабыл алуу. Университет 12-августтан тартып калган ваканттык бюджеттик орундарга кошумча кабыл алуу жүргүзөрүн расмий жарыялаган. Бул КРСУну кадимки контракттык ЖОЖдон айырмалаган факторлордун бири.

КРСУнун абитуриенттер үчүн жагымдуулугун эки нерсе түшүндүрөт: биринчиси — Россия менен байланышкан билим берүү жана академиялык мүмкүнчүлүктөр; экинчиси — Россия тарабынан каржыланган бюджеттик орундардын болушу.

Ошондуктан КРСУнун кабыл алуу статистикасын талдоодо жалпы мамлекеттик гранттарды гана эмес, Россия тарабынан каржыланган орундарды да өзүнчө эсептөө зарыл.

Борбордук Азиядагы Америка университетинин кабыл алуу модели мамлекеттик ЖОЖдордон кыйла айырмаланат. 2026-жылы Кыргызстан жарандары АУЦАга тапшыруу үчүн 2026-жылдагы ЖРТнын негизги тестинин сертификатын берүүгө тийиш болгон жана анын баллы коммерциялык ЖОЖдор үчүн министрлик белгилеген минималдык босогодон төмөн болбошу керек. Бирок АУЦАнын тандоосу ЖРТ менен бүтпөйт.

Университеттин кабыл алуу процедурасында өзүнүн кирүү экзамендери же TOEFL/IELTS, SAT/ACT сыяктуу эл аралык стандартташтырылган экзамендердин жыйынтыктары да колдонулат. Абитуриенттерден ошондой эле арыз, билим тууралуу документтер жана башка коштоочу материалдар талап кылынат.

2026-жылдагы бакалавриатка кабыл алуу үчүн АУЦАнын акыркы кирүү экзамендеринин бири 26-июлга белгиленген. Университеттин кабыл алуу системасында талапкерлер өздөрүнүн экзамен жыйынтыктарын онлайн текшере алышат.

Бирок 26-августка карата АУЦАнын ачык расмий булактарында 2026–2027-окуу жылына канча абитуриент арыз берип, канчасы акырында кабыл алынганы тууралуу жалпы сан жарыяланган эмес. Бул санды башка ЖОЖдордун статистикасы менен теңештирип, болжолдоп чыгаруу туура эмес.

АУЦАнын дагы бир айырмасы — финансылык жардам. Университет 2026–2027-жыл үчүн өзүнүн даярдоо программасы — Жаңы муундун Академиясы аркылуу 25 толук стипендия сунуштаган. Бул негизги бакалавриат кабыл алуусунун гранттык саны эмес, даярдоо программасына тиешелүү стипендия экенин айырмалоо керек.

АУЦАнын мисалы Кыргызстандагы билим берүү рыногунда дагы бир тенденцияны көрсөтөт: абитуриент үчүн ЖРТнын жыйынтыгы маанилүү болгону менен, англис тили, эл аралык тесттер, мотивация жана академиялык даярдык сыяктуу факторлордун салмагы өсүүдө.

«Ала-Тоо» эл аралык университети да 2026-жылкы абитуриенттер үчүн өзүнчө кабыл алуу кампаниясын жүргүздү. Университеттин 2026-жылкы абитуриенттерге арналган маалыматында окуу жай өзүнүн эл аралык багытын, билим берүү программаларын жана кабыл алуу мүмкүнчүлүктөрүн сунуштаган. Бирок бул жерде да статистикалык этияттык керек.

26-августка карата ачык булактардан «Ала-Тоо» университетине 2026–2027-окуу жылында так канча адам тапшырганы, канчасы кабыл алынганы жана канча контракттык орун толбой калганы тууралуу текшерилген расмий жыйынтык санды табууга мүмкүн болгон жок.

Ошондуктан аны «Манас» университетиндеги 17 322 талапкер же мамлекеттик ЖОЖдордогу 38 909 кабыл алынган абитуриент менен бир таблицага киргизип, сан жагынан рейтинг түзүү азырынча туура эмес.

Бирок «Ала-Тоонун» мааниси башка жерде: ал Кыргызстандагы жеке жогорку билим берүү секторунун атаандаштыгын көрсөтөт. Жеке университеттер үчүн абитуриенттин тандоосу мамлекеттик гранттан гана көз каранды эмес — окуу акысы, англис тилиндеги программалар, эл аралык байланыштар, дипломдун таанылышы, академиялык мобилдүүлүк жана бүтүрүүчүнүн эмгек рыногундагы мүмкүнчүлүгү маанилүү факторлорго айланууда.

Бул төрт университетти бир катарга коюу кызыктуу жыйынтык берет.

«Манас» — күчтүү кирүү сынагы жана чектелүү орун менен жогорку атаандаштык моделин көрсөтөт.

КРСУ — Кыргызстан менен Россиянын билим берүү мейкиндигин бириктирген жана Россиялык бюджеттик орундарга таянган өзгөчө моделге ээ.

АУЦА — ЖРТдан тышкары эл аралык тесттерге, англис тилине жана университеттин өзүнүн тандоо механизмдерине басым жасаган моделди сунуштайт.

«Ала-Тоо» — жеке сектордогу эл аралык багыттагы атаандаштыктын өкүлдөрүнүн бири.

Демек, Кыргызстандагы абитуриент үчүн «мамлекеттикпи же жеке менчикпи?» деген суроо барган сайын жетишсиз болуп баратат.

Негизги суроо башкача коюлушу керек:

Кайсы университет мага кайсы кесипти, кандай сапатта жана кандай баага берет — ал эми ошол билим менен төрт жылдан кийин эмгек рыногунда эмне кыла алам?

Мына ушул суроо 2026–2027-окуу жылындагы кабыл алуу кампаниясынын эң маанилүү көрсөткүчүнө айланып баратат.

Нурлан КЫДЫКОВ, “Кут Билим”