БҮГҮН БАЛДАРЫБЫЗДЫ КИМ ТАРБИЯЛАП ЖАТАТ? ЭМНЕ ҮЧҮН КЫРГЫЗ МЕКТЕБИНЕ КЕСИПКӨЙ КЛАСС ЖЕТЕКЧИ КЕРЕК?

Заманбап мугалим

Бир эле адамдан мугалимдин, психологдун, тарбиячынын, социалдык педагогдун, уюштуруучунун, юристтин жана атүгүл медиатордун милдеттерин бир убакта аткарууну талап кылууга болобу? Бүгүнкү күндө Кыргызстандагы миңдеген класстык жетекчилер дал ушундай жоопкерчиликти күн сайын аркалап келишет. Бирок бул система өзүнүн мүмкүнчүлүгүнүн чегине жеткендей сезилет.

Заманбап мектеп тездик менен өзгөрүүдө. Эгерде мындан жыйырма жыл мурда мугалимдин негизги милдети билим берүү жана окуучулардын билимин текшерүү болсо, бүгүнкү күндө билим берүү системасы мындан алда канча татаал чакырыктарга туш болуп жатат.

Интернет, социалдык тармактар, санариптик көз карандылык, буллинг, үй-бүлөлүк көйгөйлөр, өспүрүмдөрдүн эмоционалдык кризистери, баарлашуу маданиятынын төмөндөшү, кесип тандоо маселелери — мунун баары мектеп турмушунун ажырагыс бөлүгүнө айланды. Жана бул көйгөйлөрдүн ар бири чоңдордун күнүмдүк көңүл буруусун талап кылат.

Бирок мыйзам ченемдүү суроо жаралат: бул маселелер менен ким алектениши керек?

Азыркы учурда бул иштердин дээрлик бардыгы класстык жетекчинин мойнуна жүктөлгөн. Бирок класстык жетекчи — бул эң оболу өз предметин окуткан мугалим. Сабактан кийин ал дептерлерди текшерүүгө, отчетторду даярдоого, ата-энелер чогулуштарын өткөрүүгө, тарбиялык иш-чараларды уюштурууга, окуучулардын сабакка катышуусун көзөмөлдөөгө, балдардын ортосундагы чыр-чатактарды жөнгө салууга, социалдык кызматтар менен кызматташууга жана дагы ондогон башка маселелерди чечүүгө милдеттүү.

Натыйжада бир адис бир эле учурда бир нече кесипкөй адистин ишин аткарууга аргасыз болуп жатат.

Билим берүү тармагындагы адистер белгилегендей, мындай модель акырындык менен педагогдордун кесиптик чарчоосуна жана эмоционалдык күйүп кетишине алып келет.

«Мугалим административдик жана тарбиялык иштер менен ашыкча жүктөлгөндө, билим берүү процессинин эки тарабы тең жабыркайт — окутуунун да, тарбиялоонун да сапаты төмөндөйт», — деп белгилешет билим берүү саясаты боюнча эксперттер.

Чынында эле, бир адам өзүнүн сабагын жогорку деңгээлде окутуп, ошол эле учурда документ иштерин жүргүзүп жана күн сайын ондогон балдардын өнүгүүсүн коштоп жүрөт деп күтүү кыйын.

Тарбияны «калдык принцип» менен жүргүзүүгө болбойт

Бүгүнкү күндө билимдин өзү эле адамдын ийгиликтүү келечегине кепилдик бере албай турганы жөнүндө пикирлер улам көбүрөөк айтылууда.

Баланы математикага, физикага же чет тилге үйрөтүүгө болот. Бирок аны жоопкерчиликке, улууларды урматтоого, коомдо жашай билүүгө, туура чечим кабыл алууга жана өз аракеттери үчүн жооп берүүгө үйрөтүү андан кем эмес мааниге ээ.

Ошондуктан адистер мектептердеги тарбиялык иштин уюштурулушун кайра карап чыгууну сунушташууда.

Сөз кесипкөй класстык жетекчи деген өзүнчө штаттык кызмат ордун киргизүү жөнүндө болуп жатат. Бул кызмат окуучулардын тарбиясы жана социалдык-педагогикалык коштоосу боюнча адистешкен кызматкер болмокчу.

Жаңы моделдин негизги өзгөчөлүгү — мындай адис окуу сабагын өткөрбөйт. Анын негизги кесиби балдар менен иштөө болот.

Ал күн сайын класстагы психологиялык абалга байкоо жүргүзүп, кооптуу белгилерди өз убагында байкай алат, балдарга турмуштук кыйынчылыктарды жеңүүгө жардам берет, тарбиялык долбоорлорду уюштурат, мектеп менен үй-бүлөнүн байланышын бекемдейт жана окуучуларга келечектеги кесибин тандоодо колдоо көрсөтөт.

Чындыгында сөз тарбияга мектептин эң маанилүү функцияларынын бири деген макамды кайра кайтарып берүү жөнүндө болуп жатат.

Мугалим өзүнүн негизги ишине көңүл бура алат

Жаңы кызмат ордун киргизүүдөн эң биринчи кезекте мугалимдер өздөрү утушат.

Бүгүнкү күндө көптөгөн педагогдор сапаттуу сабакка даярданууга убакыт барган сайын азайып жатканын моюнга алышат. Кошумча милдеттердин өтө көп болушу жумуш убактысын гана узартпастан, акырындык менен алардын кесиптик мотивациясын да төмөндөтөт.

«Кесиптик функцияларды так бөлүштүрүү — бул дүйнөлүк башкаруу практикасы. Мугалим сапаттуу окутушу керек, ал эми тарбиячы баланын инсандык өнүгүүсүн кесипкөй деңгээлде коштоп жүрүшү зарыл. Мындай учурда бардык тараптар утушка ээ болот», — деп эсептешет билим берүүнү башкаруу боюнча эксперттер.

Милдеттерди ушундай бөлүштүрүү мугалимдерге окутууга толук көңүл бурууга, ал эми тарбия иштери боюнча адистерге бүгүнкү күндө көбүнчө үзгүлтүк менен гана жүргүзүлүп келген иштерди системалуу негизде уюштурууга мүмкүнчүлүк берет.

Бул — өлкөнүн келечегине жасалган инвестиция

Тарбия маселеси эбак эле мектептин ички көйгөйү болуудан калды.

Кыргызстан билимдүү, жоопкерчиликтүү жана мекенчил жарандардын жаңы муунун калыптандыруу багытын тандап алды. Дал ушундай максаттар Кыргыз Республикасынын «Улуттук рух – дүйнөлүк бийиктиктер» доктринасында белгиленген.

Адамдын турмуштук баалуулуктары, мамлекетке, үй-бүлөгө, мыйзамга, улуттук маданиятка жана өз өлкөсүнүн тарыхына болгон урмат-сыйы дал мектеп курагында калыптанат.

Эгерде мектеп билим берүүгө гана көңүл буруп, ал эми тарбия иштери экинчи даражадагы милдет болуп кала берсе, коом үчүн жигердүү жана жоопкерчиликтүү жарандарды тарбиялоо кыйла татаалдашат.

Ошондуктан адистер кесипкөй класстык жетекчи институтун түзүүнү Кыргызстандын адам капиталын өнүктүрүүгө багытталган узак мөөнөттүү инвестиция катары карашат.

Шашылуунун кереги жок — пилоттук долбоорлордон баштоо туура

Албетте, мындай реформа олуттуу даярдыкты талап кылат.

Жаңы кызматтын укуктук макамын аныктоо, кесиптик стандарттарды иштеп чыгуу, кадрларды даярдоо системасын түзүү, квалификацияны жогорулатуу программаларын иштеп чыгуу жана каржылоо механизмин аныктоо зарыл.

Ошондуктан эң туура жол катары этап-этабы менен ишке ашыруу сунушталууда. Алгач өлкөнүн бир нече мектебинде пилоттук долбоорлорду жүргүзүү, андан кийин алардын жыйынтыктарын талдоо, педагогикалык коомчулук менен кеңири талкуулоо жана ошондон кийин гана акыркы чечимдерди кабыл алуу максатка ылайык.

Мындай ыкма мүмкүн болгон каталарды алдын алууга жана жаңычылдыктын реалдуу натыйжаларын көрүүгө мүмкүндүк берет.

Келечектин мектеби бүгүнтөн башталат

Дүйнө мурда болуп көрбөгөндөй тездик менен өзгөрүүдө. Аны менен бирге балдар, үй-бүлөлөр жана бүтүндөй коом да өзгөрүп жатат. Ошондуктан мектеп дагы мезгилдин жаңы талаптарына жооп берүүгө тийиш.

Бүгүнкү күндө окуучуга жөн гана билим берүү жетишсиз. Ага татыктуу инсан болуп калыптанууга жардам берүү, коомдо жашай билүүгө, мыйзамды урматтоого, Мекенин сүйүүгө, өз иш-аракеттери үчүн жоопкерчилик алууга жана келечекке ишенимдүү кадам таштоого үйрөтүү да ошондой эле маанилүү.

Дал ошондуктан кесипкөй класстык жетекчи институтун түзүү идеясы коомчулук тарабынан өтө олуттуу талкууга татыктуу.

Анткени билим адамдын келечектеги кесибин аныктаса, тарбия анын турмуштук көз карашын аныктайт.

Демек, бүгүн балдарыбызды ким тарбиялап жатат деген суроонун жообу эртеңки Кыргызстандын кандай мамлекет болорун да аныктайт.

Сейитжан Апышев