«ӨСПҮРҮМ КЫЗ БАЛА МЕНЕН УУЛ БАЛДАРДЫН ҮЙ-БҮЛӨДӨГҮ БИРИ-БИРИНЕ МАМИЛЕ МАДАНИЯТЫ»
- 29.05.2026
- 0
9 — класстар үчүн
“Кыз жакшысы – жакадагы кундуз”
“Кыз жети жашка келгенде энесин жергеге кошот”
“Уулдуу болсоң узун сүйлөбө, кыздуу болсоң кыя сүйлөбө”
Методдору жана ыкмалары: топто иштөө, талкуулоо.
Ресурстар: Керектүү каражаттар:
Плакаттар, маркерлер, мисалдуу кырдаалдар жазылган карточкалар
кыска видео же анимация компьютер, сүрөт тартуу үчүн кагаз жана боектор, проектор, ватман кагазы, маркерлер, макал-лакаптар, интернет булактары.
Сабактын тиби: чыгармачылык бышыктоо
Сабактын методу: маалымат берүү, түшүндүрүү, аңгемелешүү, практикалык.
Максаты:
Окуучуларга үй-бүлөдөгү өз ара сый-урмат, түшүнүү жана маданияттуу мамиле тууралуу түшүнүк берүү.
Милдеттери:
- Үй-бүлөдөгү мамиле маданиятынын маанисин түшүндүрүү
- Кыз жана уул балдардын өз ара мамилесин жакшыртуу
- Сылыктыкка, урматтоого, сабырдуулукка тарбиялоо
- Конфликттерди туура чечүүгө үйрөтүү
Сабактын жүрүшү:
- Уюштуруу бөлүгү (2-3 мүнөт)
- Саламдашуу
- Көңүлдү сабакка буруу
- II. Киришүү сөз (мугалим):
Үй-бүлө – ар бир адамдын биринчи тарбия алган орду. Уул менен кыздын бири-бирине болгон мамилеси алардын келечектеги жашоосуна чоң таасир берет. Маданияттуу мамиле – ынтымактын негизи.
III. Негизги бөлүк
А) Түшүнүк берүү:
Мамиле маданияты – бул адамдардын бири-бирине урмат-сый менен, сылык жана түшүнүү менен мамиле кылуусу.
Б) Үй-бүлөдөгү туура мамиленин мисалдары:
- Бири-бирин сыйлоо
- Орой сүйлөбөө
- Улууларды урматтоо
- Кичүүлөргө кам көрүү
- Жардамдашуу
- Уруш-талашты акыл менен чечүү
В) Терс көрүнүштөр:
- Орой сүйлөө
- Бирин-бири шылдыңдоо
- Урматсыздык
- Урушуп кетүү
- Кызганыч, көрө албастык
👉 Бул көрүнүштөрдүн кесепеттерин окуучулар менен талкуулоо
Г) Талкуу суроолору:
- Үй-бүлөдө жакшы мамиле кандай болушу керек?
- Уул бала кызга кандай мамиле кылышы керек?
- Кыз бала уулга кандай мамиле кылышы керек?
- Уруш-талаш чыкканда эмне кылуу керек?
- Сен үй-бүлөңдө кандай мамиле кыласың?
1-талкуу боюнча жооп:
Үй-бүлөдө жакшы мамиле – бул тынчтык, сүйүү жана өз ара урматка негизделген байланыш. Ал төмөнкүдөй болушу керек:
Үй-бүлөдө жакшы мамиленин негиздери:
- Урмат-сый
Ар бир үй-бүлө мүчөсү бири-бирин сыйлап, сөзүн бөлбөй угушу керек. - Сүйүү жана камкордук
Жакшы сөз айтып, бири-бирине көңүл буруу, жардам берүү маанилүү. - Ачык баарлашуу
Ойлорду, сезимдерди жашырбай, тынч жана түшүнүктүү сүйлөшүү. - Ишеним
Бири-бирине ишенип, калп айтпоого аракет кылуу. - Сабырдуулук
Кыйын учурларда чыдамкай болуп, эмоцияга алдырбоо. - Кечиримдүүлүк
Ката кетсе, кечирим сурап, кечире билүү. - Жоопкерчилик
Ар ким өз милдетин аткарып, үй иштерине салым кошуу. - Колдоо көрсөтүү
Кыйынчылыкта бири-бирин жалгыз калтырбоо.
2-талкуу боюнча жооп:
Уул бала кызга кандай мамиле кылышы керек?
- Урмат-сый менен – орой сүйлөбөй, сылык мамиле кылуу
- Коргоочу болуп – алсыз учурда жардам берүү
- Адептүүлүк менен – шылдыңдабоо, кемсинтпөө
- Чынчылдык менен – калп айтпай, ачык болуу
- Сабырдуулук менен – түшүнүү, шашпай сүйлөшүү
- Жардам берүү – кыйын учурда кол сунуу
3-талкуу боюнча жооп:
Кыз бала уулга кандай мамиле кылышы керек?
- Сылыктык менен – жумшак сүйлөп, урматтоо
- Ишеним менен – күмөн санабай, түшүнүү
- Карапайымдуулук менен – текебер болбоо
- Мээримдүүлүк менен – жылуу мамиле кылуу
- Колдоо көрсөтүү – жакшы иштерине дем берүү
- Абийирдүүлүк менен – өзүн татыктуу алып жүрүү
Уул да, кыз да бири-бирине урмат, түшүнүү жана адептүүлүк менен мамиле кылышы керек.
Жакшы мамиле – бул достуктун, ынтымактын жана бактылуу жашоонун негизи.
3-талкуу боюнча жооп:
Уруш-талаш чыкканда эмне кылуу керек?
- 1. Сабыр сактоо
Ачууланганда дароо жооп бербей, өзүн кармай билүү керек. - Тынчтануу
Бир аз убакыт тыныгуу алып, эмоция басылганда сүйлөшүү жакшы. - Угуу жана түшүнүү
Каршы тарапты бөлбөй угуп, анын оюн түшүнүүгө аракет кылуу. - Орой сөз айтпоо
Кемсинтпей, сылык жана маданияттуу сүйлөө. - Өз катасын моюнга алуу
Эгер ката кетсе, “кечирип кой” деп айтуудан уялбоо. - Чечим издөө
Ким туура, ким туура эмес деп талашпай, орток чечим табууга аракет кылуу. - Кечиримдүү болуу
Кек сактабай, кечире билүү — мамилени сактайт. - Чоңдордон кеңеш алуу
Эгер маселе чечилбей жатса, ата-эне же мугалимден жардам суроо.
Уруш-талаш – табигый нерсе, бирок аны туура чечүү – акылдуулуктун белгиси.
Тынчтык жана түшүнүү ар дайым жеңет.
Д) Ролдук оюн (кырдаал):
Окуучуларга кырдаал берүү:
- Бир туугандар урушуп кетти
- Бири жардам сурады, экинчиси баш тартты
Окуучулар туура чечимди сахналаштырып көрсөтүшөт
РОЛДУК ОЮН: «БИР ТУУГАНДАР УРУШУП КЕТТИ»
Максаты:
Окуучуларды уруш-талашты туура чечүүгө, бири-бирин угууга жана урматтоого үйрөтүү.
Каармандар:
- Асан (ага)
- Айжан (сиңди)
- Апа (же мугалим – ортомчу)
Кырдаал:
Айжан сабак окуп жатканда, Асан телефон менен катуу үн чыгарып видео көрүп жатат. Айжанга бул тоскоолдук кылат.
Сахна 1 (Туура эмес мамиле):
Айжан:
– Асан, үнүн өчүрчү! Мен сабак окуп жатам!
Асан:
– Өзүң башка жакка бар да! Мен да эс алып жатам!
Айжан:
– Сен дайыма ушундайсың! Эч кимди ойлобойсуң!
Асан:
– Сен өзүң көп сүйлөйсүң!
👉 (Экөө урушуп кетишет)
Сахна 2 (Туура мамиле):
Айжан:
– Асан, суранам, үнүн бир аз басаңдатсаң болобу? Мен сабак окуп жатам.
Асан:
– Макул, кечирип кой. Мен байкабай катуу коюп алыпмын.
Айжан:
– Рахмат. Мен да тез эле бүтөм.
Асан:
– Жакшы, анан чогуу чай ичели.
(Экөө түшүнүшүп, жарашат)
Ортомчунун сөзү (Апа/мугалим):
– Балдар, уруш-талаш ар бир үй-бүлөдө болот. Бирок аны сылык сүйлөшүү, сабыр жана урмат менен чечсе болот.
Талкуу суроолору:
- Кайсы сахна туура болду? Эмне үчүн?
- Биринчи сахнада кандай каталар кетти?
- Экинчи сахнада кандай жакшы сапаттар көрсөтүлдү?
- Силер ушундай кырдаалда эмне кылмаксыңар?
Сылыктык, сабырдуулук жана түшүнүү — уруш-талашты жеңүүнүн эң жакшы жолу.
Е) Топтук иш:
2 топко бөлүү:
- 1-топ: Жакшы мамиленин эрежелерин жазат
- 2-топ: Жаман мамиленин кесепеттерин жазат.
РОЛДУК ОЮН: «БИРИ ЖАРДАМ СУРАДЫ, ЭКИНЧИСИ БАШ ТАРТТЫ»
Максаты:
Окуучуларды боорукердикке, жардам берүүгө жана туура мамиле кылууга үйрөтүү.
Каармандар:
- Нурислам
- Алина
- Мугалим (же байкоочу)
Кырдаал:
Алина үй тапшырмасын түшүнбөй жатат. Ал Нурисламдан жардам сурайт.
Сахна 1 (Туура эмес мамиле):
Алина:
– Нурбек, мага бул тапшырманы түшүндүрүп берчи, түшүнбөй жатам.
Нурбек:
– Жок, өзүмдүн ишим көп! Өзүң кыл!
Алина:
– Суранамчы…
Нурбек:
– Айттым го, тынч койчу! (Алина капаланып кетет)
Сахна 2 (Туура мамиле):
Алина:
– Нурбек, мага бул тапшырманы түшүндүрүп берсең болобу?
Нурбек:
– Азыр өз ишимди бүтүрүп алайын, анан сага жардам берем.
Алина:
– Макул, рахмат.
(Бир аздан кийин)
Нурбек:
– Кел, чогуу карап көрөлү. Бул жерде мындай кылыш керек…
Алина:
– Чоң рахмат! Эми түшүндүм.
(Экөө ыраазы болуп калышат)
Мугалимдин сөзү:
– Жардам берүү – адамдын эң жакшы сапаттарынын бири. Кичинекей жардам чоң кубаныч тартуулайт.
Талкуу суроолору:
- Биринчи сахнада кандай ката кетти?
- Экинчи сахна эмнеси менен жакшы?
- Жардам берүүдөн адам эмнени утат?
- Силер ушундай кырдаалда эмне кылмаксыңар?
Жардам берүү – достукту бекемдейт, ал эми кайдыгерлик мамилени бузат.
- IV. Жыйынтык:
Мугалим:
Үй-бүлөдөгү сый-урмат – бул бактылуу жашоонун негизи. Ар бирибиз өз мамилебизге көңүл бурушубуз керек.
- V. Баалоо жана рефлексия:
- Активдүү окуучуларды баалоо
- «Мен бүгүн эмнени үйрөндүм?» суроосу
- VI. Үй тапшырмасы:
«Мен үй-бүлөмдө кандай мамиле кылам?» деген темада эссе жазуу
Комментарийлер