БИРДЕЙ КОЭФФИЦИЕНТ, ПРЕЗИДЕНТТИК КОМПЕНСАЦИЯ. МУГАЛИМДЕРДИН ЭМГЕК АКЫСЫ КАНТИП КӨБӨЙДҮ?

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин токтомуна ылайык, билим берүү тутумунун кызматкерлеринин эмгек акысы 1-апрелден тарта эки эсе жогорулады.

Бул тууралуу жалпыга маалымдоо каражаттары үчүн өткөрүлгөн пресс-конференцияда Агартуу министри Догдуркүл Кендирбаева билдирди. Иш-чарага министрден сырткары анын орун басары Надира Джусупбекова жана Бюджеттик саясат, финансылык талдоо жана инфраструктура башкармалыгынын жетекчиси Акыйкат Баймуратова катышып, аталган токтом боюнча түшүндүрмө беришти жана суроолорго жооп кайтарышты.

Бул чечим Кыргыз Республикасынын Президентинин 2026-жылдын 26-мартындагы №121 “Кыргыз Республикасынын бюджеттик чөйрөсүнүн айрым кызматкерлеринин эмгек акы төлөө шарттарын жакшыртуу боюнча чаралар жөнүндө” Жарлыгына ылайык кабыл алынды. Жарлыкты ишке ашыруу максатында Министрлер Кабинетинин № 286 токтому кабыл алынды.

Д.Кендирбаева бул токтомго кол коюлганга чейин бир топ олуттуу жумуштар аткарылганын белгиледи. Ал мугалимдердин, методисттердин, мектеп директорлору менен окуу бөлүмүнүн башчыларынын сунуш-пикирлери эске алынганын жана Каржы министрлигинин адистери менен биргеликте жүргүзүлгөн иштин натыйжасы экенине кыскача токтолуп өттү. Педагогикалык кызматкерлер жогорулатылган эмгек акыны өз убагында аларын, айлык акыга каралган каражаттар региондорго которулганын жана 28-29-30-апрель күндөрү мугалимдердин маянасы банктык карточкаларга которуларын кошумчалап кетти.

Документке ылайык, мугалимдердин эмгек акысы минималдуу базалык ставканы (7040 сом) кызматтык маяналарга жана ставкаларга эселөө коэффициентине көбөйтүү жолу менен эсептелет. Ошондой эле айлык маянага 15 миң сом өлчөмүндө президенттик компенсациялык төлөмдөр кошулат. Техникалык жана кенже тейлөөчү кызматкерлерге 5 миң сом өлчөмүндө президенттик компенсация каралды.

Президенттик компенсациялык төлөмдөр өргүүлөрдү, жөлөкпулдарды жана бийик тоолуу шарттарда же алыскы зоналарда иштегендиги үчүн кошумча төлөмдөрдү эсептөөдө кошулбайт жана бир ставкага гана төлөнөт.

“Президенттик компенсация бир жылдан кийин токтотулат деген маалымат туура эмес. Бул төлөм КР Министрлер Кабинетинин №286 токтому менен бекитилди жана эмгек акынын бир бөлүгү катары туруктуу негизде төлөнөт. Ошол эле учурда президенттик компенсация эмгек өргүүсүнүн орточо акысын эсептөөдө эске алынбайт. Бул төлөмдөн киреше салыгы кармалып, бирок Социалдык фондго чегерүүлөр жүргүзүлбөйт жана профсоюздук взнос кармалбайт”, — деп билдирди Бюджеттик саясат, финансылык талдоо жана инфраструктура башкармалыгынын жетекчиси Акыйкат Баймуратова.

Мугалимдердин эмгек акысын эсептөөдө баарына бирдей коэффициент белгиленди, болгону билим деңгээлине карата гана айырмачылык болот. Орто билими бар мугалимге азыраак, жогорку билими бар же магистр даражасы барларга, албетте, чоңураак коэффициент менен төлөнөт.

Бирдей коэффициент – эң маанилүү маселе, анткени социалдык медиада бул темада көптөгөн талаш-талкуулар жүргөнү ырас. Гуманитардык сабактардан берген мугалимдер алардын маянасынын коэффициенти STEM (так илимдер) мугалимдериникинен төмөн болуп эсептелип жатканын басмырлоо деп атап, баарын тең кароону талап кылып келишкен. Эми бул талашка чекит коюлду десек болот.

«Биринчи радиого» берген маегинде КР Агартуу министри Догдуркүл Кендирбаева: «Эң өзгөчөлүгү, 2022-жылы табигый-так илимдер адистери жетишпей жатканда (бүгүн да жетишпейт), математикалык функционалдык сабаттуулук өтө төмөнкү деңгээлде болгонуна байланыштуу адистерди тартуу максатында 20 пайыздык теңдештирүү коэффициенти коюлган. Мына азыр теңдештирүү коэффициенти баарына бирдей болду», — деген эле, ушул пикир маалымат жыйынында кайра кайталанды.

Жалпы билим берүү уюмдарынын мугалимдеринин эмгек акысына квалификациялык категория үчүн өзүнчө үстөк төлөнөт: жогорку категорияга – 5000 сом, 1-категорияга – 3000 сом, 2-категорияга – 2000 сом.

Мурдагыдай эле айлык маянага педагогикалык стаж, окумуштуулук даража, ардактуу наам, бийик тоолуу же алыскы аймакта иштегендиги жана өзгөчө иш шарттары үчүн өзүнчө кошумча төлөмдөр белгиленди. Педагогикалык стаж үчүн үстөк 10 пайыздан 30 пайызга чейин. Айыл жеринде иштеген мугалимдерге 1800 сом кошумча төлөнөт. Жалпы типтеги мектеп-интернаттарда иштеген мугалимдердин маянасына 10% үстөк каралды.

Мугалим жетишпей жаткан шартта директорлорго тийиштүү предметтер боюнча сабак берүүгө уруксат берилди. Мектепке чейинки билим берүүдө – 18 сааттан көп эмес. Жалпы билим берүүчү мектептерде, башталгыч кесиптик лицейлерде, балдар үйлөрүндө 5-11-класстарда аптасына тогуз сааттан, 1-4-класстарда сегиз сааттан көп эмес. Ал эми мектептен тышкаркы билим берүү уюмдарында – 10 сааттан, башталгыч кесиптик лицейлерде – 10 сааттан ашпашы керек. Директордун окуу-тарбия иштери боюнча орун басарына, мектептен тышкаркы иштерди уюштуруучуларга дагы тийиштүү түрдө 14, 16, 23 сааттан ашпаган көлөмдө сабак берүүгө болот.

Мындан сырткары, мугалим жетишпеген учурда социалдык педагогдор дагы 5-11-класстарда чектелген сааттар менен сабак бере алышат.

Мектеп мугалимдери менен катар Кыргыз билим берүү академиясынын, Республикалык педагогикалык кызматкерлердин билимин өркүндөтүү жана кайра даярдоо институтунун, Республикалык илимий-методикалык борбордун, “Туңгуч” онлайн мектебинин, облустук усулдук институттар менен борборлордун, райондук жана шаардык билим берүү бөлүмдөрүнүн окуу-усулдук кабинеттеринин жана бул тармакка караштуу бир катар мекеме-уюмдардын кызматкерлеринин дагы эмгек акысы орточо жүз пайызга жогорулаганын айта кетүү керек.

Өлкө боюнча орточо эмгек акы 42 миң 948 сомду түзсө, билим берүү кызматкерлеринин орточо айлыгы жогорулоодон кийин 50 миң 551 сомго жетери айтылды.

Догдуркүл Кендирбаева маалымат жыйынында белгиленгендей, өлкөдө педагогдорду комплекстүү колдоо иштери жүрүп жатат. Бул — Садыр Жапаров жүргүзүп жаткан билим берүү саясатынын натыйжалуу жана ишенимдүү багыты катары бааланууда. Айрыкча тармактагы мугалимдерге түздөн-түз колдоо көрсөтүүгө өзгөчө көңүл бурулууда.

Биринчи кезекте, Кыргызстан боюнча педагогдорго Мамлекеттик ипотекалык компания аркылуу эч кандай баштапкы шартсыз, жеңилдетилген негизде турак жай алуу мүмкүнчүлүгү берилип жатат. Бул мугалимдердин социалдык абалын бекемдөөгө багытталган маанилүү кадамдардын бири.

Экинчиден, усулдук колдоо күчөтүлүүдө. Ар бир педагогго ноутбук берилип, биринчи жолу толук кандуу санариптик окуу-усулдук портфолио сунушталууда. Анын ичинде керектүү материалдардын баары камтылган жана мугалимдер үчүн акысыз жеткиликтүү. Бул билим берүү тармагын заманбап нукка бурууга өбөлгө түзөт.

Үчүнчүдөн, социалдык колдоонун алкагында мугалимдердин айлык маянасы жогорулатылууда. Мындай чечимдер кесиптин кадыр-баркын көтөрүп, тармакка жаңы адистердин келишине шарт түзөт.

Эмгек акынын масштабдуу түрдө жогорулашы — улуттук билим берүү заманбап жаңыланып жаткан учурда мугалимдерге дем берүүчү мааниси зор мамлекеттик колдоо жана камкордук болду.

КОЛГО КАНЧА ТИЕТ?

Төмөндө Аткаруу министрлигинин басма сөз кызматы даярдаган эмгек акы жогорулаганга чейинки жана андан кийинки мисалдарды келтиребиз.

1) Жалал-Абад облусунун Ноокен районуна караштуу №16 Ж. Турусбеков атындагы орто мектептин башталгыч класстарынын мугалими.

Жогорку билимдүү, магистр даражасына ээ, 16 жылдык педагогикалык тажрыйбасы бар, жумасына 19 саат жүктөм менен иштейт, ошондой эле класс жетекчи.

Мурда:

Эсептелген эмгек акы: 33 223,53 сом

Колуна тийгени: 26 644 сом

Азыр:

Негизги эмгек акысы: 49 964 сом

Президенттик компенсация: 15 000 сом

Жыйынтыгында:

Жалпы эсептелген эмгек акы: 64 964 сом

Колуна тийгени: 56 771 сом

Өсүш: +30 127 сом

2) Жалал-Абад облусунун Сузак районуна караштуу №10 Көк-Арт орто мектебинин математика мугалими.

Магистр даражасына ээ, 16 жылдык педагогикалык стажы бар, жумасына 20 саат жүктөм менен иштейт жана класс жетекчи.

Мурда:

Эсептелген эмгек акысы: 32 640,95 сом

Колуна тийгени: 26 178 сом

Азыр:

Негизги эмгек акысы: 43 775 сом

Президенттик кошумча төлөм: 15 000 сом

Жыйынтыгында:

Жалпы эсептелген эмгек акысы: 58 775 сом

Колуна тийгени: 51 685 сом

Өсүш: +21 754 сом

3) Нарын облусунун Ат-Башы районунун А. Адыранов атындагы орто мектебинин 5-11-класстарынын кыргыз тили жана адабияты мугалими.

Магистр даражасына ээ, 13 жылдык педагогикалык стажы бар. Жумасына 17 саат жүктөм менен иштейт жана класс жетекчи.

Мурда:

Эсептелген эмгек акысы: 42 975,12 сом

Колуна тийгени: 34 445 сом

Азыр:

Негизги эмгек акысы: 67 917 сом

Президенттик кошумча төлөм: 15 000 сом

Жыйынтыгында:

Жалпы эсептелген эмгек акысы: 82 917 сом

Колуна тийгени: 67 004,4 сом

Өсүш: +32 559 сом

4) Нарын облусунун Ат-Башы районунун А. Адыранов атындагы орто мектебинин 5-11-класстарынын биология мугалими.

Магистр даражасына ээ, 13 жылдык педагогикалык стажы бар. Жумасына 17 саат жүктөм менен иштейт жана класс жетекчи.

Мурда:

Эсептелген эмгек акысы: 49 353,69 сом

Колуна тийгени: 39 545 сом

Азыр:

Негизги эмгек акысы: 69 043 сом

Президенттик кошумча төлөм: 15 000 сом

Жыйынтыгында:

Жалпы эсептелген эмгек акысы: 84 043 сом

Колуна тийгени: 67 655,0 сом

Өсүш: +28 110 сом

Мектеп директору буга чейин колуна 18 202 сом алып келсе, эми 41 273 сом ала баштайт. Директордун орун басары мурда колуна 16 383 сом алса, эми 38 363 сом алат. Мектептин социалдык педагогу мурда 12 511 сом алса, эми 32 168 сом алат.

Нарын облусунун Ак-Талаа районундагы бала бакча директору буга чейин колуна 23 285 сом алып келсе, эми 56 676 сом ала баштайт. Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы бала бакчанын тарбиячысы 1,08 ставка менен мурда 23 940 сом алса, эми 48 897 сом алат. Кесиптик лицейдин өндүрүштүк окутуу устаты 1 ставка менен буга чейин колуна 23 462 сом алып келсе, эми 49 689 сом алат.

Белгилей кетсек, өлкө боюнча орточо эмгек акы 42 948 сомду түзөт, ал эми билим берүү кызматкерлеринин орточо эмгек акысы жогорулатылгандан кийин 50 551 сомго жетет.

Нурлан КЫДЫКОВ, “Кут Билим”