«ОКУРМАН – КИТЕПКАНА» ЭКОСИСТЕМАСЫНДАГЫ КИТЕПКАНАЧЫНЫН ОРДУ

Тамара КӨККӨЗОВА, Жусуп Баласагын атындагы КУУнун илимий китепканасынын  филологиялык адабият абонементинин башкы библиографы, КР Эл агартуусунун мыктысы.

27- майда китепканалар күнү белгиленет. Ушул салтанатты утурлап китеп жана китепкана, китепканачылардын заманбап жашоодогу орду тууралуу азыноолак кеп кылайын деп чечтим.  

Адамдын турмушунда китептин жана басма сөздүн, чыгармалардын мааниси эбегейсиз зор. Алар билим алуунун булагы катарында милдет аткарып жашоого жана иштөөгө үйрөтөт, дүйнөдө илим-билимдин өнүгүшүнө чоң таасири бар. Китеп, газета-журнал – маданияттын кубаттуу куралы, жаштарды, студенттерди билимге, чыгармачылыкка үйрөтүүнүн, эмгектенүүнүн чыныгы жардамчысы.

Арийне, интернет аркылуу маалыматка жетүү чексиз мүмкүнчүлүккө ээ көрүнгөн дүйнөдө китепкананын жана аны менен бирге китепканачынын ролу олуттуу өзгөрүүлөргө дуушар болууда. Анткен менен «китепканалар эски замандын белгиси» деген популярдуу жана арсар ишенимге каршы, алар коомдук жашоонун маанилүү бөлүгү болуп, заманбап кыйынчылыктарга ылайыкташып, өзгөрүп турушат.

Бул макалада биз китепканачынын «окурман – китепкана» экосистемасындагы ролун карап чыгып, китепкананын сакчысы катары гана эмес, маалымат дүйнөсүндө активдүү жол көрсөтүүчү, окурман менен китеп фондунун жардамчысы жана байланышы катары маанисин баса белгилегибиз келип турат.

Адатта, китепкана китептерди сактоочу жай, ал эми китепканачы аларды сактоо жана берүү үчүн жооптуу адам катары кабыл алынган. Бирок заманбап китепкана китеп сактоочу жай гана эмес, андан да кыйла жогорку мааниге ээ болгон. Китепкана учурда электрондук ресурстарга жана маалымат базаларына кирүүдөн баштап, мастер-класстарды өткөрүүгө жана жазуучулар менен жолугушууларды уюштурууга чейин ар кандай кызматтарды сунуш кылган динамикалык мейкиндикке айланган. Ал эми китепканачы бул көп түрдүүлүктөгү негизги фигура болуп, окурманга китепкана берген бардык мүмкүнчүлүктөрдү толук кандуу колдонууга жардам берет.

Китепканачы гид жана навигатор катары. Маалыматтын ашыкча доорунда, жеткиликтүү маалыматтын көлөмү экспоненциалдуу түрдө өсүп жаткандыктан, окурманга, чындыгында, керектүү нерсени табуу барган сайын татаалдашат. Китепканачы маалыматты чыпкалоого, тиешелүү булактарды табууга жана алардын жарактуулугун баалоого жардам берип, тажрыйбалуу навигатор катары иштеп келет. Ал ар кандай маалымат базасында маалымат издөө жөндөмүнө ээ, электрондук каталогдор менен иштөөнү билет жана китепкананын китеп фонду жөнүндө терең билимге ээ. Ушундан улам китепканачы окурмандардын маалыматтык суроо-талабын натыйжалуу канааттандырып, алардын убактысын жана күчүн үнөмдөй алат.

Китепканачы кеңешчи жана жардамчы катары. Китепканачынын ролу жөн гана маалымат берүү менен чектелбейт. Ал ошондой эле окурмандарга китептерди, кызыккан тема боюнча адабияттарды тандоодо, ал тургай татаал суроолорго жооп табууда кеңешчи катары иштейт. Китепканачы сунуштарды бере алат, өзүнүн эксперттик пикири менен бөлүшөт жана окурманга өзүнүн окурмандык табитин калыптандырууга жардам берет. Ошондой эле китепкана ресурстарын пайдалануу боюнча жардам берет, компьютер жана интернет көндүмдөрүн үйрөтөт жана китепкана менен натыйжалуу өз ара аракеттенүү үчүн зарыл болгон колдоонун башка түрлөрүн да камсыз кылат.

Китепканачы уюштуруучу жана координатор катары. Заманбап китепкана китептерди табуу үчүн гана эмес, ошондой эле жамааттын маданий жана билим берүү турмушунун борбору. Китепканачылар лекция, семинарларды, ошондой эле китеп клубдары жана жазуучулар менен жолугушуулар сыяктуу ар кандай иш-чараларды уюштурушат. Китепканачы бул иш-чараларды уюштурууда негизги ролду ойнойт, аларды пландаштырат, өткөрөт жана жайылтат. Ал катышуучулар менен болгон ишти координациялайт, чакырылган коноктор менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт, иш-чаранын окурмандар үчүн кызыктуу жана пайдалуу болушун камсыз кылат.

Китепканачы байланыштыруучу жана коммуникатор катары. Китепканачы баарлашуу жана өз ара аракеттенүү үчүн ыңгайлуу жана жагымдуу шарттарды түзүп, окурман менен китепкананын ортосундагы байланышчы катары иштейт. Ал окурмандардын муктаждыгын кунт коюп угат, алардын суроолоруна жооп берет да китеп фондун түзүүдө жана китепканалык иш-чараларды пландаштырууда алардын каалоосун эске алат. Китепканачы ошондой эле коммуникатор, китепкана жөнүндө маалыматты жалпы коомчулукка жеткирип, анын ресурстары жана кызматтары жөнүндө айтып, жаңы окурмандарды чакырат. Окурмандар менен байланышта болуу жана китепканадагы акыркы жаңылыктар жана окуялар жөнүндө кабардар болуу үчүн социалдык медиадан жеке байланыштарга чейин ар кандай байланыш каналдарын колдонот.

Биз жогорку окуу жайдын китепканачысы катары билимге умтулган ар бир студентке, окурманга шарт түзүп берүүнү негизги милдетибиз деп эсептейбиз. Азыркы техникалык өнүгүү, санариптик мүмкүнчүлүктөр билимге жаңы жолдорду ачып жатканы кубандырат. Өз кесибибизди сүйгөн адис катары, окуу жайдын китепканасын санариптештирүүдө бир катар көзгө көрүнүктүү иштерди жасап жатабыз десек болот. Ошол эле учурда кадимки китептин орду өзгөрүлгүс, түбөлүктүү экенин унутпашыбыз керек.

Интернеттен маалымат алуу – заман талабы. Биз да китепканабыздын ааламдашуу доорунан четтеп калышын каалабайбыз. Ошондуктан биздин баланстагы китептердин бардыгы электрондук базага киргизилген. Бирок студенттер интернеттеги көбүнчө кыскача, үстүртөн берилген маалымат менен чектелип калууда. Өзгөчө кыргыз тилиндеги маалыматтар интернетте жетишсиз болгондуктан, студенттерге китеп аркылуу билим берүү абдан маанилүү.

 Окуу жайдын китепканасында ар бир окурманга ылайыкташкан бөлүмдөр бар. Ар бир окурман өз багытына ылайык китептерди таба алат. Мезгилдүү басылмалар, илимий эмгектер, практикалык колдонмолор – баары жеткиликтүү. Жаңы технологиялар менен жабдылган окурман залдары, интернетке туташкан иш орундар – булар студенттерге ыңгайлуу шарт түзүү максатында жасалган аракетибиз деп билем.

Китепканачы катары биздин милдетибиз – окурманга туура багыт берүү, керектүү маалыматты табууга көмөк көрсөтүү. Китеп фондун толук билүү, ар бир студенттин суроосуна жооп табуу – бул кесиптик жоопкерчилик. Китепканачы – билимге көпүрө, ошондуктан ар бир окурманга шам чырак сыяктуу караңгыда жол көрсөткөндөй жардам берүүгө аракет кылабыз.

Китеп – тарбия, таалим, руханий байлык. В. И. Ленин айткандай, «Окуу, окуу жана окуу» – бул ар бир муунга багыт. Биздин максат – келечек муунду билимдүү кылуу. Ошондуктан жетекчилик китеп фондун байытуу, өзгөчө кыргызча китептерди көбөйтүү ишин биринчи орунга коюшу керек.

Китепкана – бул жөн гана маалымат сакталган жай эмес. Бул – билимге умтулган ар бир адам үчүн руханий борбор. Биз – ошол борбордун жүрөгүндө иштеген кызматкер катары ар бир окурманга билимге жол ачкан кызматты ар дайым сыймык менен аткарабыз!

Жыйынтыктап айтканда, «окурман – китепкана» экосистемасында китепканачынын ролу чоң жана көп кырдуу. Ал жөн гана китеп сактоочу эмес, ошондой эле билим берүү жана маданий процесстин активдүү катышуучусу, маалымат дүйнөсүндөгү гид, кеңешчи жана жардамчы, иш-чараларды пландаштыруучу жана окурман менен китепкананын байланышын камсыздайт. Маалыматка жетүү мурдагыдан да жөнөкөй болуп калган азыркы заманда китепканачынын ролу ого бетер маанилүү болуп, окурмандарга маалыматтардын чоң агымын башкарууга, чындап керектүү нерселерди табууга жана китепкананын билим жана маданият борбору катары потенциалын ачууга жардам берет. Заманбап китепканачы – бул кеңири билимге жана жөндөмгө ээ, окурмандардын өзгөрүп жаткан муктаждыктарына ыңгайлаша алган жана кызматтын сапатын жакшыртуу үчүн жаңы технологияларды колдоно алган адис. Анын аракети менен китепкана коомдун маанилүү жана талапка ылайык бөлүгү болуп кала берет.