«Кызыл карточка» — жаңы усулдагы сабактар

Билим берүүдөгү өзгөрүүлөр, мугалим менен окуучунун ортосундагы жаңы мамиле жана ата-эненин ролу тууралуу талдоо

Кыргызстандын билим берүү системасы акырындап 12 жылдык окуу моделине өтүп, ага жараша окуу программалары, китептер жана сабак өтүү методикалары өзгөрүүдө. Бул өзгөрүүлөр коомдо ар түрдүү пикирлерди жаратты. Айрыкча ата-энелер арасында “балдар сабакты түшүнбөй жатат”, “үй тапшырмасын аткарууга жардам берүү кыйын болуп калды” деген суроолор көп айтылууда.

Чыныгы абалды билүү үчүн тажрыйбалуу практик мугалимдердин пикирин угуу маанилүү. Ушул максатта борбордогу №1 мектеп-интернатынын математика мугалими Айнура Айыпова менен маектешип, жаңы окутуу методдорунун артыкчылыктары жана көйгөйлөрү тууралуу ой бөлүштүк.

Лекциядан – аракетке: жаңы методиканын өзөгү

Мугалимдин айтымында, бүгүнкү күндө сабак өтүүдө салттуу лекциялык ыкма мурдагыдай натыйжалуу эмес. Анын ордуна Сингапур методу сыяктуу практикага негизделген ыкмалар колдонулууда.

Бул ыкмада окуучу теманы жөн гана угуп отурбастан, аны өз колу менен жасап, байкап, талдап түшүнүүгө аракет кылат. Алгач тапшырманы практикалык жол менен аткарып, андан кийин гана формулалар жана теория менен байланыштырат.

Мындай ыкма балдардын сабакка кызыгуусун арттырууга багытталган. Анткени азыркы муундагы окуучулар – Z жана Alpha муундары – маалыматты тез жана визуалдуу кабыл алууга көнүп калган. Кыска видеолорго, гаджеттерге жана интернет платформаларына көнгөн балдар үчүн салттуу лекция көп учурда кызыксыз болуп калат.

Мугалимдин айтымында, бүгүнкү окуучулар мугалимдин айтканына эле ишенип калбайт. Алар маалыматты Google, ар кандай билим берүү платформалары жана жасалма интеллект аркылуу текшерип көрүшөт.

Эгер мугалим өз сабагын жеткиликтүү түшүндүрүп, анын турмуштагы маанисин далилдей албаса, окуучулардын кызыгуусу тез эле жоголот.

“Бул мага эмнеге керек?”

Бүгүнкү мектептерде көбүнчө угулган суроолордун бири – “Бул сабак мага эмне үчүн керек?” деген суроо.

Айнура Айыпованын пикиринде, бул окуучулардын билим алууга болгон мамилесинин өзгөргөнүн көрсөтөт. Эгер сабактын жашоодогу мааниси түшүндүрүлбөсө, айрым окуучулар жөн гана баа үчүн же ата-энеси үчүн окуп калышы мүмкүн.

Мындан тышкары мугалим менен окуучунун ортосундагы мамиле да өзгөрдү. Мурда билим берүүдө буйрукка негизделген авторитардык стиль басымдуу болсо, азыр окуучулар өз укуктарын жакшы билишет жана мугалим менен тең диалог жүргүзүүгө умтулушат.

Бул өзгөрүү билим берүү процессин демократиялаштырганы менен, айрым учурда түшүнбөстүктөргө да алып келүүдө.

Үч бурчтуктагы чыңалуу

Практик мугалимдин байкоосу боюнча, азыркы мектептерде конфликт көбүнчө окуучу менен мугалимдин ортосунда эмес, ата-эне менен мугалимдин ортосунда пайда болууда.

Айрым ата-энелер балдарын ашыкча коргоп, кырдаалды толук түшүнбөй туруп эле мугалимди күнөөлөйт. Ошол эле учурда баласынын окуусуна жетиштүү көңүл бурбаган ата-энелер да жетиштүү.

Мындай шартта билим берүү процесси толугу менен мектепке жүктөлүп, үй-бүлөнүн жоопкерчилиги экинчи планга жылып кетет.

Мугалимдин пикиринде, баланы окутуу – үч тараптын биргелешкен иши: мугалим, окуучу жана ата-эне. Ошондуктан айрым учурда ата-энелер үчүн да билим берүү же түшүндүрүү иштерин жүргүзүү зарылдыгы жаралууда.

“Кызыл карточка” – жоопкерчиликке көндүрүү

Көп окуучу окуган класстарда ар бир баланын билим деңгээлин текшерүү мугалим үчүн оңой эмес.

Айнура Айыпова бул маселени топтук иштөө ыкмасы аркылуу чечүүгө аракет кылат. Сабак учурунда окуучулар бир нече топко бөлүнүп, ар бир топтун өз жетекчиси болот. Алар бири-биринин ишин баалап, тапшырмаларды биргелешип аткарышат.

Эгер топтогу окуучулардын бири ишке катышпай отурса, мугалим ага “кызыл карточка” берет. Бул карточка ошол топтун жалпы баасын төмөндөтөт. Натыйжада окуучулар бири-бирин жоопкерчиликке чакырып, бардыгы активдүү катышууга аракет кылат.

Бул ыкма балдарды өзүн-өзү баалоого, командалык ишке жана жоопкерчиликке үйрөтөт.

Китептер бар, бирок кемчиликтер да жок эмес

Жаңы окуу программасы боюнча жетинчи класстарга окуу китептери жеткириле баштаган. Бирок жумушчу дептерлер толук келе элек.

Мугалимдер көбүнчө электрондук жумушчу дептерлердин негизинде иштөөгө аргасыз болушууда.

Ошондой эле мугалимдер байкаган айрым техникалык кемчиликтер да бар. Маселен, айрым китептерде көнүгүүлөрдүн жооптору ылдый жагында жазылып калган, бул окуучулардын тапшырманы өз алдынча иштөөсүнө тоскоол болушу мүмкүн.

Дагы бир маселе – котормо сапаты. Айрым терминдер кыргыз тилинин өзгөчөлүктөрүнө же улуттук менталитетке толук ылайыкташпай калган учурлар кездешет.

Өзгөрүүнүн сабактары

Жаңы билим берүү реформалары мектептерге жаңы мүмкүнчүлүктөрдү алып келгени менен, алар бир катар жаңы суроолорду да жаратууда.

Практик мугалимдердин байкоосуна караганда, бүгүнкү билим берүү системасында үч негизги багыт өзгөчө маанилүү болуп жатат:

• сабактарды окуучунун активдүү катышуусу менен өткөрүү;
• мугалим менен окуучунун ортосундагы диалогду күчөтүү;
• ата-энелердин билим берүү процессиндеги жоопкерчилигин арттыруу.

Айнура Айыпованын тажрыйбасы көрсөткөндөй, билим берүүдөгү өзгөрүүлөрдү ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн методика гана эмес, мугалим, окуучу жана ата-эне ортосундагы өз ара түшүнүшүү да чоң роль ойнойт.

Нурлан КЫДЫКОВ, «Кут Билим»