ЛИЦЕЙ ЖЕТЕКЧИЛЕРИНЕ ЖАҢЫ ТАЛАП: СЕРТИФИКАТТАН СТРАТЕГИЯГА ЧЕЙИН

Кыргызстанда кесиптик билим берүү системасы өзгөрүү алдында турганы көптөн бери айтылып келет. Бирок бул өзгөрүү кайсы деңгээлден башталары дайыма эле так болбой келген. 18-мартта 26 кесиптик лицейдин директоруна сертификат тапшырылганы — сыртынан караганда кадимки иш-чара. Бирок анын мазмунуна үңүлсөк, өзгөрүүнүн багыты так эле жетекчилер аркылуу жүрүп жатканын байкоого болот.

72 сааттык «Билим берүүдөгү менеджмент» курсу формалдуу квалификация жогорулатуу эмес, жетекчилердин иш ыкмасын кайра карап чыгууга түрткү берген аянтча болуп калды. Муну №15 кесиптик лицейдин директору Үсөн Карамакеевдин жооптору да айкын көрсөтөт. Ал өз сөзүндө курстан алган негизги көндүмдөр катары убакытты башкарууну, жамаатты мотивациялоо аркылуу бир максатка багыттоону жана так пландаштыруу аркылуу окуу жайдын ишмердүүлүгүн жогорулатууну белгилейт. Бул үч багыт жөнөкөй көрүнгөнү менен, көпчүлүк билим берүү мекемелеринде дал ушул элементтер жетишпей жатканын эске алганда, алардын мааниси өзүнөн-өзү жогорулайт.

Айрыкча Карамакеев басым жасаган маселе — технология. Ал биринчи кезекте лицейдин ишмердүүлүгүн жогорулатууда жасалма интеллектти, автоматташтырууну жана санариптик технологияларды колдонууга көңүл бурарын айтат. Бул жерде сөз жөн гана техникалык жаңылануу тууралуу эмес, башкаруунун жаңы маданияты жөнүндө болуп жатат. Маалыматка таянып чечим кабыл алуу, процесстерди автоматташтыруу жана ресурстарды эффективдүү бөлүштүрүү — бүгүнкү күндө жетекчиден талап кылынган негизги сапаттар. Бирок бул багытта дагы бир реалдуу суроо турат: бардык лицейлер мындай өзгөрүүгө даярбы? Инфраструктуралык айырмачылыктар сакталып турган шартта, демилге көбүнчө жетекчинин жеке аракетине жараша болуп калууда.

Курс учурунда №18 кесиптик лицейге болгон сапар Карамакеев үчүн өзгөчө мааниге ээ болгон. Ал жерде түзүлгөн материалдык-техникалык база, лабораториялар жана өндүрүштүк окутуу шарттары жаңы идеялардын пайда болушуна түрткү бергенин белгилейт. Башкача айтканда, ийгиликтүү мисалды көрүү — теориялык сабактан кем эмес таасир калтырган. Бирок бул дагы бир көйгөйдү ачып берет: мындай шарттар бардык окуу жайларда жок. Демек, эң башкы милдет — айрым лицейлердеги ийгиликтүү практикаларды жалпы система боюнча жайылтуу.

Карамакеевдин жоопторундагы дагы бир маанилүү учур — стратегиялык пландоого болгон мамиле. Ал SWOT жана SMART ыкмаларын колдонуп, лицейдин өнүгүү планын түзүүнү максат кылып жатканын айтат. Бул, бир караганда, менеджмент теориясында кеңири колдонулган инструменттер. Бирок билим берүү чөйрөсүндө, айрыкча кесиптик лицейлерде, мындай системалуу пландоо сейрек кездешет. Эгер жетекчи өзүнүн күчтүү жана алсыз жактарын так аныктап, конкреттүү жана өлчөнүүчү максаттарды койо алса, анда окуу жайдын өнүгүүсү кокустук эмес, башкарылган процесске айланат.

Бул жерде эң кызыгы — курс жетекчиге жаңы маалымат берүүдөн да көбүрөөк, анын ой жүгүртүүсүн өзгөртүүгө аракет кылганында. Карамакеев сыяктуу жаңыча ойлоно баштаган директорлор пайда болсо, анда өзгөрүү төмөндөн жогору карай жүрүшү мүмкүн. Бирок бул процесс толук ишке ашышы үчүн жогорку деңгээлден колдоо зарыл. Анткени жеке демилге системалык тоскоолдуктарга туш болгондо, анын мүмкүнчүлүгү чектелип калат.

Сертификат тапшыруу аземи бул жагынан символикалык мааниге ээ. Ал жетекчиге «сен даярсың» деген белги берет. Бирок чыныгы суроо башкада: жетекчи алган билимин реалдуу шартта ишке ашыра алабы? Карамакеевдин жооптору оптимизм жаратат — ал өзгөрүүнү конкреттүү кадамдар аркылуу көрүп жатат. Убакытты башкаруу, жамаатты мотивациялоо, санариптик технологияларды киргизүү жана стратегиялык пландоо — булар декларация эмес, ишке ашырса боло турган багыттар.

Ошол эле учурда бул мисал жалпы система үчүн да көрсөткүч болуп бере алат. Эгер мындай мамиле кеңири жайылса, кесиптик билим берүү тармагында сапаттык өзгөрүү болушу мүмкүн. Болбосо, эң жакшы курстар да формалдуу отчеттун бир бөлүгү болуп кала берет.

Акырында баары бир эле нерсеге барып такалат: өзгөрүү үчүн шарт жетиштүүбү же аны жарата ала турган жетекчилер барбы? Карамакеевдин жообуна караганда, экинчиси акырындык менен пайда болуп жатат. Эми кезек ошол мүмкүнчүлүктү чектебей, тескерисинче күчөтө турган системага келди.

Нурлан КЫДЫКОВ, “Кут Билим”