Илим деген эмне?

                                                                  Курбанова Нургүл,

А.Эрматов атындагы №4 Миң-Булак

жалпы орто билим берүү мектебинин мугалими.

Аксы району.

Биология, 7-класс

Модель: 3C1E (кызыктыруу, түшүнүктү түзүү, кеңейтүү, байытуу)

Бирдиктүү сабактын максаты (3С1Е + СТЕМ)

Окуучулар илим дүйнөнү таанып-билүүнүн системалуу жолу (S — Илим) экендигин, илимий методдун логикалык кадамдарын (M — Математика/Логика) өздөштүрүшөт. Алынган билимдер технологиялык жаңылыктардын (T — Технология) жана практикалык чечимдердин (E — Инженерия) негизи болорун түшүнүп, илимий ой жүгүртүү жөндөмүн калыптандырышат.

Предмет аралык байланыш (СТЕМ)

• S (Science/Илим):Илимий методдун негизинде билимди системалаштыруу.
• T (Technology/Технология):Илимий ачылыштардын смартфондор, интернет сыяктуу технологияларга айланышы.
• E (Engineering/Инженерия):Күнүмдүк көйгөйлөрдү чечүүдө илимий принциптерди колдонуу.
• M (Mathematics/Математика):Байкоолорду талдоодо жана гипотезаны текшерүүдө тактык, сандык маалыматтарды колдонуу.

Күтүлүүчү натыйжа (компетенттүүлүктөр)

Негизги компетенттүүлүктөр (НК)

• НК1 (Маалыматтык):«Илим» түшүнүгүнүн аныктамасын так билет жана илимий методдун кадамдарын атай алат.
• НК2 (Коммуникативдик):Өзүнүн байкоолорун жана божомолдорун (гипотеза) башкаларга түшүндүрүп бере алат.
• НК3 (Өз ишин уюштуруу):Жөнөкөй кубулуштарга байкоо жүргүзүү жөндөмүн көрсөтөт.

Предметтик компетенттүүлүктөр (ПК)

• ПК1:Биологияны башка илимдердин арасындагы ордун аныктайт (физика, химия менен байланышы).
• ПК2:Гипотезаны эксперимент аркылуу текшерүү зарылдыгын түшүнөт.
• ПК3:Илимий билимдердин актуалдуулугун жана зарылдыгын негиздей алат.

Сабактын жүрүшү

1C: Кызыктыруу (Connect) — 8 мүнөт

Изилдөө мүнөздөмөсү: Күнүмдүк жашоодогу суроолор аркылуу илимий таанып-билүүгө болгон мотивацияны жаратуу.

Мугалимдин суроосу: «Силер ойлоп көрдүңөр беле, биздин кийимибиз, жеген тамагыбыз, ал тургай уюлдук телефонубуз кантип пайда болду? Бардыгынын башында кандай процесс турат?»

Күтүлгөн жооп: «Ойлоп табуу, изилдөө, аракет кылуу».

Видеоролик жана сүрөттөр (мотивация):

• Видео мазмуну:«Эмне үчүн? Кантип?» деген балдардын жөнөкөй, бирок терең суроолорун жана аларга илим жооп берип жаткан кыскача фрагменттер. Илимий кубулуштардын (мисалы, вулкан, өсүмдүктүн өсүшү) ылдамдатылган кадрлары.

Шилтеме: https://youtu.be/52RvC0FU2Uo

Шилтеме:https://youtu.be/HPUk7kaU3NI

Шилтеме: https://youtu.be/BcJJuzJY_nM

• Түстүү сүрөттөр:

(Галилео Галилейдин телескобу).

Мазмуну: Адамдардын байкоо жүргүзүү аркылуу билимди кеңейтүү тарыхы.

(Баланын лупа менен гүлдү карап жаткан сүрөтү).

Мазмуну: Күнүмдүк байкоодон башталган илимий кызыгуу.

Мугалимдин суроосу (ПК3): «Демек, бизди курчап турган дүйнө жөнүндөгү билимдерди чогултуунун жана текшерүүнүн системалуу жолун бир сөз менен эмне деп атайбыз?»

Күтүлгөн жооп: «Илим.»

2C: Түшүнүүктү Түзүү (Construct) — 15 мүнөт

Изилдөө мүнөздөмөсү: Практикалык байкоо жүргүзүү аркылуу «илимий методдун» алгачкы түшүнүктөрүн (Байкоо, Гипотеза) өз алдынча түзүү.

Топтордогу Тапшырма (НК3): Мини-эксперимент: Мугалим эки стаканга суу куят. Бирине туз, экинчисине кум салат.

Мугалимдин суроосу (НК2): «Эмнени байкадыңар? Кайсы зат эрийт деп божомолдойсуңар (гипотеза)? Эмне үчүн?»

Күтүлгөн жооп: «Туздан суу эриди, кум эриген жок. Туздун бөлүкчөлөрү кичинекей деп божомолдойбуз.»

Аныктамаларды жалпылоо: Окуучулар «Илим» деген эмне жана «Гипотеза» деген эмне деген түшүнүктөрдү өз сөздөрү менен айтып беришет.

3C: Кеңейтүү (Clarify/Elaborate) — 10 мүнөт

Изилдөө мүнөздөмөсү: Илимий методдун кадамдарын системалаштыруу жана биология илиминин башка тармактар арасындагы ордун тактоо.

Илимий Методдун Кадамдарын Тактоо (НК1, ПК2): Мугалим окуучулар менен бирге илимий методдун 5 кадамдык схемасын так түзөт:

1. Көйгөй/Суроо
2. Байкоо
3. Гипотеза
4. Эксперимент
5. Жыйынтык/Талдоо

Илим тармактарына дифференциация (ПК1): Мугалимдин суроосу: «Адамдын денесин изилдөө кайсы илим? Жердин тартылуу күчүнчү? Заттардын бири-бирине айлануусун изилдөөчү илим?»

Күтүлгөн жооп: «Биология, Физика, Химия.»

1E: Байтуу (Extend/Enrichment) — 12 мүнөт

Изилдөө мүнөздөмөсү: Илимий билимдердин глобалдык таасирин жана практикалык актуалдуулугун көрсөтүү, сабакты кызыктуу жыйынтыктоо.

Теманын глобалдуулугу жана актуалдуулугу (СТЕМ — T/E):

Мугалимдин суроосу: «Эмне үчүн илим актуалдуу? Эгер окумуштуулар болбосо, биздин планетадагы кандай көйгөйлөр чечилбей калат?»

«Илимий Детектив» Оюну

Окуучуларга тапшырма: Төмөндөгү окуяны угуп жатып, кайсы жерде Илимий Методдун кайсы кадамы колдонулганын аныктагыла.

Кыскача Жомок: «Ашканадагы Сырдуу Жоголуу»

1. Апасы эртең менен нан бышыруу үчүн керектүү ачыткыны (дрожжду) караса, ал күтүүсүздөн жок болуп калганынкөрдү. Нан даярдаган убакта ачыткы көлөмүнөн эки эсе кичирейип, дээрлик көрүнбөй калган экен. Апасы: “Эмне үчүн ачыткы көбөйбөй, тескерисинче кичирейип кетти?” деп таң калды. (СУРОО/КӨЙГӨЙ)
2. Кичинекей илимпоз кызы Асел ашканага кирип, ачыткы салынган идишти карады. Ал бышыруучу үстөлдүн муздак терезеге жакынтурганын байкады. (БАЙКОО)
3. Асел: «Ачыткы — бул тирүү организмдер, алар көбөйүү үчүн жылуулукка муктаж. Ашканадагы суук аларды «уктатып» койгон болушу керек. Эгер мен аны жылуу жерге койсом, алар кайра көбөйүшөт,» деп божомолдоду. (ГИПОТЕЗА)
4. Асел ачыткыны эки кичинекей идишке бөлдү. Бир идишти муздаткычка койду (Суук шарт), экинчисин жылуу мештин жанына койду (Жылуу шарт). Бир сааттан кийин экөөнүн көлөмүн ченеди. (ЭКСПЕРИМЕНТ)
5. Жылуу жердеги ачыткы көлөмүн 3 эсеге көбөйткөн, ал эми муздаткычтагы ачыткы такыр өзгөрбөгөн. Асел: «Демек, ачыткынын активдүүлүгү температурага түздөн-түз көз каранды. Менин гипотезам туура экен! «— деп жыйынтык чыгарды. (ЖЫЙЫНТЫК/ТАЛДОО)

Талдоо (Күтүлгөн жооптор):

• 1-бөлүк — Көйгөй/Суроо.
• 2-бөлүк — Байкоо.
• 3-бөлүк — Гипотеза.
• 4-бөлүк — Эксперимент.
• 5-бөлүк — Жыйынтык.

Дифференсирленген Баалоо (Жогорку деңгээл):

• Тапшырма:Илимий методду колдонуу менен «Мектептин ашканасындагы таштандынын көлөмүн кантип азайтсак болот?» деген инженердик көйгөйдү чечүүнүн алгачкы 3 кадамын жазып бер. (СТЕМ-E)

Үй Тапшырмасы

1. Милдеттүү тапшырма:«Илим» деген сөздүн маанисин ар кандай сөздүктөрдөн карап, үч башка аныктаманы жазып келүү.
2. Чыгармачыл тапшырма (НК3):Үйүңөрдө же көчөдө силерди таң калтырган бир көрүнүшкө (мисалы, чайнектеги суу кантип бууга айланат?) байкоо жүргүзүп, ал көрүнүш тууралуу гипотеза (божомол) жазып келүү.