УЛАН АГАЙДЫН «ЖАШЫЛ ШААР» ДОЛБООРУ

  • 03.09.2020
  • 0
УЛАН АГАЙДЫН «ЖАШЫЛ ШААР» ДОЛБООРУ

 

Бишкек шаарындагы №55 орто мектебинин география мугалими Уланбек Рыскулов —  келечегинен көптү үмүттөндүргөн жаш педагогдордун бири.
Ал экологияга байланышкан бир топ долбоорлорду жетектеп келет.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Мектепке мурунку келишимде «Эко-Лифт» долбоору менен таанышкам.

– Биз акыр-чикир салынган контейнерлердин ордуна, жер алдына орнотулуп, үстү жагы жерден жарым метр бийик турган эко-лифттерди сунуш кылуудабыз. Биринчиден, алар шаардын көркүн бузбайт, экинчиден, акыр-чикир салганга ыңгайлуу, бирөөсү беш-алты контейнердин ордуна колдонулат. Демек, жер аянты да үнөмдүү пайдаланылат. Башкаруу пультун бассаң, эко-лифт көтөрүлүп, акыр-чикир ташыгыч унаага жүктөлөт, – дешкен ошондо Улан агайдын окуучулары.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Жаш экологдордун айтуусунда, өлкөбүздө акыр-чикирлерди кайра иштетүүчү 16 цех бар экен, башкасын айтпаганда да, бир гана полиэтилен баштыктарын кайра иштеткенден, жөнөкөй дептер тыштарынан тышкары, темир люктардын ордуна андан бекемин, (бир жагы аны эч ким уурдап кетпейт!), жүз жылга чирибеген бордюрларды чыгарса болот.

Ушуга улай демилгечи педагогдун дагы бир демилгеси тууралуу айта кетели. Аралыктан окутуу башталганда алдыңкы агартуучу  ЮТУБдан «Мугалим ТВ» каналын негиздеди. Идеясы ишке ашып калса, ал мугалимдер үчүн тажрыйба алмашуунун ийкемдүү аянтчасы болуп калмакчы.

Жаратман жаштардын бири катары Уланбек Рыскулов SLF коомдук бирикмеси менен ак илбирстерди коргоо акцияларына да активдүү катышып келет. Өткөн жылы жайында Чоң-Кеминге барып, жергиликтүү жаштардын жаратылыш менен жакындан баарлашуусуна баш-көз болду.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Учурда издемчил мугалим өз окуучулары менен биргеликте Ала-Арча суусунун булгануу себептерин жана чечүү жолун иликтеп жатат.

— Биздин долбоор суунун булганусу ар кандай жугуштуу ооруларды пайда кылып, жер-жемиштердин сапатынын начарлашына алып келерин жергиликтүү элге түшүндүрүүнү көздөйт, — дейт ал.

Көйгөйдүн келип чыгуусуна жергиликтүү элдин экобилиминин жоктугу түздөн-түз себепкер болууда. Бир жагы мурдагыдай ишембиликтердин өткөрүлбөй калганын баарыбыз жакшы билебиз.

Тейлөөнүн начардыгы, элди тазалыкка үгүттөө иштеринин  жетиштүү деңгээлде жүрбөй жатканы тазалык маселесине  өз кедергисин тийгизип жатат.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

«Жашыл шаар» долбоорундагылар Ала-Арча суусундагы таштандылардын курамына морфологиялык талдоо жүргүзүшкөндө, таштандылардын арасында желим бөтөлкөлөр. полиэтилен баштыкчалары, кийим-кечек, айнек сыныктары, тамак-аш калдыктары, медициналык таштандылар, курулуш таштандылары, унаа дөңгөлөктөрү табылган.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Жаш экологдор Ала-Арча суусуна үйлөрдөн агып чыккан мончо суулары, ашкана жугундулары, ошондой эле мештин күлү Ала-Арча суусуна төгүлүп жатканына күбө болушкан.

— Ала-Арча суусунда “е коли” жугуштуу инфекциясынын таякчалары табылды. Өзгөчө ал Ала-Арча суусунун Чүй дарыясына кошулган жеринде учурайт. Бул жугуштуу микробдор балдарга көбүнчө сүт азыктарынан, идиш-аяк, кир кол, кийим-кечелерден, баланын ороочтору аркылуу жугууда, — дейт педагог.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Жаш экологдордун баамында сугат иштеринде булганыч сууну пайдалануу жер жемиштердин сапатынын начарлашына, таштандылардын көптүгү балыктардын санынын кескин азайышына, Ала-Арча суусундагы экосистеманын бузулуусуна алып келди.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

«Жашыл шаар» долбоорундагы активисттер Ала-Арча суусуна, ошондой эле Аламүдүн, Чоң Чүй каналына, Чүй, Нарын дарыяларына  “Экопост” тосмолорун орнотууну сунуштап жатат.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Долбоордун жетекчиси жергиликтүү тургундардын,  акимчиликтин, мекеме, уюмдардын катышуусунда ишембилик өткөрүп, бул ишке массалык маалымат каражаттарынын өкүлдөрүн чакырууну пландап жатышканын, бирок көп нерсе биздин экобилимге, экомаданиятыбызга жараша болорун айтат.

-Европада тогуз мамлекетти аралап агып өткөн Дунай дарыясын алып көрөлү. Жээгинде канча деген чоң шаарлар жайгашкан, ага карабастан суусу биздеги Ала-Арча суусундай булганыч эмес. Каз-өрдөгү да сүзүп жүрөт, кармап жегенге балыктары да бар. Бизде болсо, жарандар жолдо таштанды жатса да өкмөттү күнөөлөшөт. «Ушул жерде жашайм, алып коёюн, жыйнап коёюн» деген түшүнүк жок, — дейт Улан.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Ооба  «Жашыл шаар» долбоорунун ийгиликтери тууралуу кеп кылуу эрте. Бирок Улан агайдын шакирттеринин аракеттери мактоого татырлык десек болот.

Агайдын окуучусу Мусаева Элинанын «Ала-Арча суусунун булгануу себептери жана чечүү жолдору » аттуу доклады Ишеналы Арабаев атындагы университетинде студенттер арасында өтүүчү илимий конференцияда мыкты доклад деп табылып, университеттин
Ардак грамотасына татыктуу болду. Ушундай сыйлык конференцияда Бакиров Досмуратка да берилди.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Башкалары Бишкек шаардык кеңешинин төрагасы Жаныбек Абиров жана төрага орун басары Руслан Жакышов менен жолугуп, долбоор максаттары тууралуу айтып беришти.

Карантинге чейин жаш экологдор Эрнис кызы Гүлжан, Бообекова Акылай, Айдар кызы Айпери, Марлен кызы Бегайым жума сайын 1-2-3-4 — класстардын окуучуларына «Тазалык өзүбүздөн башталат» аттуу экобилим сабактарын өтүп турушту. Жакын арада окуу иштери кадимки нукта жүрсө, алар башталган ишти улантууну ойлоп жатышат.

УЛАН АГАЙДЫН "ЖАШЫЛ ШААР" ДОЛБООРУ

Долбоор активисттеринин пикиринде учурдагы дүйнөнү каптаган пандемия «Жашыл шаар» өңдүү долбоорлорду ишке ашыруунун турмуштук зарылдыгын көрсөттү.

— Ар кандай жугуштуу оорулардын келип чыгуусуна экосистеманын бузулуусу себеп болот. Ошон үчүн биз, адамдар, баарынан мурун табиятты коргоп, ал жөнүндө кам көрүп, аны менен таттуу мамиледе жашаганга үйрөнүшүбүз керек, — дешет Улан агайдын шакирттери.

А.Алибеков, АКСЕЛСтин «Жамааттар байланышы» программасынын бүтүрүүчүсү (АКШ, Түндүк Каролина, 2010), Ж.Бөкөнбаев атындагы адабий сыйлыктын лауреаты (2017)

Бөлүшүү

Комментарийлер